Translate

Δευτέρα, 6 Αυγούστου 2018

Συνέντευξη στην Huffington Post : Ορατός ο κίνδυνος ριζοσπαστικοποίησης και διάλυσης της ελληνικής κοινωνίας

Τον φόβο του ότι μια αποτυχία εξόδου της Ελλάδας στις αγορές μετά από σχεδόν εννέα χρόνια θα αποτελέσει ένα Βατερλό τόσο για την ΕΕ όσο και για την Ελλάδα, εκφράζει στη HuffPost Greeceο κ. Δημήτρης Χιόνης, καθηγητής Οικονομικών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. 
«Δεν υπάρχουν περιθώρια αποτυχίας και αυτό θέλω να πιστεύω ότι είναι αντιληπτό από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς...Η εμμονή σε ένα μείγμα πολιτικής που δεν έχει καμία θεωρητική υπόσταση αλλά ούτε και επιτυχής εμπειρική αναφορά είναι σίγουρο ότι θα καταλήξει σε τραγωδία» λέει και διευκρινίζει ότι «αυτό δεν σημαίνει πως δεν χρειάζεται ο εκσυγχρονισμός και η δημοσιονομική πειθαρχία». 
Όσον αφορά στο ζήτημα της μείωσης των συντάξεων ο κ. Χιόνης εκτιμά  πώς υπό προϋποθέσεις κατά την σύνταξη του προϋπολογισμού του 2019 θα μπορούσε να ενσωματώσει η Ελληνική Κυβέρνηση μια εφάπαξ διορθωτική ανταπόδοση στους συνταξιούχους που πλήττονται.
Το ΔΝΤ βγάζει ξαφνικά μια απαισιοδοξία όσον αφορά την αναπτυξιακή δυναμική της Ελληνικής οικονομίας, αλλά και προβληματισμό για τη βιωσιμότητα του χρέους και την έξοδο στις αγορές. Που στηρίζεται αυτή η απαισιοδοξία; 
Είναι ορατός ο κίνδυνος η ελληνική οικονομία να παγιδευτεί σε αναιμικούς ρυθμούς ανάπτυξης όσο συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί η κρίση και η ύφεση με δημοσιονομικά μέτρα και μεταρρυθμίσεις. Η εμμονή σε ένα μείγμα πολιτικής που δεν έχει καμία θεωρητική υπόσταση αλλά ούτε και επιτυχής εμπειρική αναφορά είναι σίγουρο ότι θα καταλήξει σε τραγωδία. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ο εκσυγχρονισμός και η δημοσιονομική πειθαρχία. Όμως τα κυρίαρχα στοιχεία της αναπτυξιακής πολιτικής πρέπει να είναι οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις και η νομισματική επέκταση. Οι παραπάνω παρατηρήσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης είναι γνωστές στο ΔΝΤ ωστόσο εκτιμώ ότι προτεραιότητα του είναι η εξασφάλιση της εξυπηρέτησης του χρέους και της επίτευξης των δημοσιονομικών πλεονασμάτων με οποιοδήποτε κόστος.Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η αποτυχία της εξόδου της Ελλάδα στις αγορές μετά από σχεδόν εννέα χρόνια θα αποτελέσει ένα Βατερλό τόσο για την ΕΕ όσο και για την Ελλάδα. Δεν υπάρχουν περιθώρια αποτυχίας και αυτό θέλω να πιστεύω ότι είναι αντιληπτό από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. 
Οι εκτιμήσεις του ΔΝΤ βάσει της τελευταίας έκθεσης, σε ποιο βαθμό μπορούν να επηρεάσουν τους αναπτυξιακούς στόχους που έχει θέσει η κυβέρνηση και ποιες οι εκτιμήσεις σας, βάσει αυτών των δεδομένων, για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία στο προσεχές διάστημα;
Καλό θα ήταν να μην μιλάμε για εκτιμήσεις και προβλέψεις μεγεθών που σχετίζονται με την ελληνική οικονομία. Μην ξεχνάτε ότι συμπληρώνουμε μια περίοδο μεγαλύτερη των οκτώ ετών όπου ελάχιστες προβλέψεις επαληθεύτηκαν. Η ελληνική οικονομία πρέπει να εισέλθει σύντομα σε επιταχυνόμενους ρυθμούς ανάπτυξης. Μόνο έτσι θα πείσει τις αγορές για την δυνατότητα εξυπηρέτησης του χρέους αλλά και θα επουλώσει τις πληγές των μνημονίων. Η οικονομική ανάπτυξη και η δημιουργία θέσεων εργασίας αποτελεί περισσότερο από ποτέ κοινωνική αναγκαιότητα. Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση είναι ορατός ο κίνδυνος ριζοσπαστικοποίησης και διάλυσης της ελληνικής κοινωνίας και των θεσμών που την συγκροτούν. Αλλωστε η ελληνική κοινωνία πλήρωσε ακριβά τα λάθη της ας μην πληρώσει για άλλη μια φορά τα λάθη των θεσμών.
Το ΔΝΤ «ανακάλυψε» την μη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους μετά το καλοκαίρι του 2015. Είναι απορίας άξιο πώς αντιλαμβανόταν την βιωσιμότητα το διάστημα 2010-2015 όταν πιστοποιούσε την μακροχρόνια βιωσιμότητα του χρέους με τις αντίστοιχες εκθέσεις του. Είναι επίσης απορίας άξιο με ποιο τρόπο νομιμοποίησε PSI+ τον Μάρτιο του 2012. Τα παραπάνω θα βαραίνουν την ιστορία του ΔΝΤ πολύ περισσότερο από την αποτυχία της διαχείρισης της κρίσης της ΝΑ Ασίας στα τέλη της δεκαετίας του 1990.
Μετά τις αποφάσεις του Eurogroup 21/6/2018 η εξυπηρέτηση του ελληνικού χρέους είναι εφικτή τουλάχιστον μέχρι το 2030. Οι σχετικές αποφάσεις μείωσαν σημαντικά το ετήσιο ποσό της εξυπηρέτησης του χρέους έτσι ώστε να διευκολυνθεί η επάνοδος στις αγορές. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι από το ΔΝΤ υπεδείχθη το κριτήριο της βιωσιμότητας του χρέους Ακαθάριστες Χρηματοδοτικές Ανάγκες/ ΑΕΠ το οποίο αντικατέστησε τον λόγο Χρέος/ΑΕΠ. Με αυτό το κριτήριο το ελληνικό χρέος είναι εξαιρετικά πιο βιώσιμο σε σχέση με προηγούμενα έτη. 
Μπορεί να πει «όχι» η ελληνική κυβέρνηση (όποια και εάν είναι αυτή) στη μείωση των συντάξεων και του αφορολόγητου το 2019-20; 
H μείωση των συντάξεων και του αφορολογήτου συμπεριλήφθηκαν στο πακέτο δημοσιονομικών μέτρων προκειμένου να κάνουν εφικτούς τους δημοσιονομικούς στόχους. Στην περίπτωση όπου η ελληνική οικονομία μπορεί να πετύχει αυτούς τους στόχους χωρίς τις παραπάνω μειώσεις θα μπορούσαν να αναθεωρηθούν τα παραπάνω μέτρα. Κατά την σύνταξη του προϋπολογισμού του 2019 θα μπορούσε να ενσωματώσει η Ελληνική Κυβέρνηση μια εφάπαξ διορθωτική ανταπόδοση στους συνταξιούχους που πλήττονται.
Κάποια στιγμή πρέπει να συζητήσουμε και για την επανασύσταση του κράτους πρόνοιας στην Ελλάδα. Ακόμα και την περίοδο της κρίσης όλες οι χώρες της ΕΕ περιφρούρησαν το κράτος πρόνοιας. Στην Ελλάδα το κράτος πρόνοιας δέχτηκε μια πρωτόγνωρη για τα ευρωπαϊκά δεδομένα επίθεση. Νομίζω ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να εφαρμόζουμε θεολογικά αξιώματα στην ελληνική οικονομία και πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη ότι έξοδος από την κρίση με διαλυμένη την ελληνική κοινωνία δεν μπορεί να γίνει. Η αναντίρρητη εφαρμογή των μέτρων και των συνταγών των θεσμών δεν εγγυάται την επιτυχία του προγράμματος. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τι έγινε τα προηγούμενα οκτώμισι χρόνια και να τότε θα μπορεί πολύ πιο εύκολα να πει το όχι.

Παρασκευή, 20 Ιουλίου 2018

Συνέντευξη στο περιοδικό του ΕΒΕΑ Ανάπτυξη

 Για την ηλεκτρονική πρόσβαση στο περιοδικό εδώ





 Κύριε  καθηγητά, σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση της  ΤτΕ  η απόφαση του Eurogroup της 21ης Ιουνίου  θα συμβάλλει ουσιαστικά στην ομαλή  έξοδο της χώρας στις αγορές. Πώς, πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να συμβεί αυτό; 

Το θέμα της εξόδου στις αγορές αποτελεί την επιτομή της ελληνικής κρίσης και το ζητούμενο για μια οκταετία. Η ελληνική οικονομία παρουσίαζει μια πετυχημένη δημοσιονομική πορεία τα τελευταία χρόνια όπου απέδειξε ότι όχι μόνο μπορεί  να πετύχει τους δημοσιονομικούς στόχους αλλά και να τους υπερκεράσει. Από την άλλη υπάρχει διαθέσιμο το ταμιακό απόθεμα (μαξιλάρι) που καλύπτει τις δανειακές ανάγκες μέχρι το 2022.  Τα παραπάνω παρέχουν μια ασφάλεια και μπορούν να εγγυηθούν την επιτυχία του εγχειρήματος της εξόδου στις αγορές  για το βραχυπρόθεσμο διάστημα.

Για πιο μακροχρόνιο ορίζοντα  είναι δύσκολο να γίνουν προβλέψεις. Μπορούμε όμως να κρίνουμε από τις εξελίξεις του τελευταίου έτους όπου η υποδοχή των ελληνικών ομολόγων από τις αγορές ήταν θετική και οδήγησε σε μια ταχύτατη αποκλιμάκωση των επιτοκίων.  Αυτό που λείπει για μια πετυχημένη έξοδο στις αγορές είναι ένα καλύτερο αναπτυξιακό αφήγημα και μια  βελτιωμένη κατάσταση του ελληνικού τραπεζικού και ασφαλιστικού τομέα. Σας θυμίζω ότι οι ελληνικές τράπεζες και τα ασφαλιστικά ταμεία αποτέλεσαν διαχρονικά τους αγοραστές των ελληνικών ομολογων. Τόσο εμείς όσο και οι ευρωπαίοι εταίροι πρέπει να γνωρίζουμε ότι η αδυναμία κάλυψης της εξυπηρέτησης του χρέους από τις αγορές δεν θα είναι καταστροφική μόνο για την Ελλάδα αλλά κυρίως για την ΕΕ. Και αυτό γιατί η αποτυχία εξόδου στις αγορές με τα υψηλά επιτόκια  θα αθροίσει το ελληνικό και το ιταλικό πρόβλημα αμφισβητώντας καθοριστικά  για άλλη μια φορά την ικανότητα της ΕΕ για λύσεις.

Για αυτό τον λόγο κύριε Γιαννακόπουλε έχω δηλώσει ότι η   έξοδος της Χώρας στις αγορές δεν είναι ένα κομματικό θέμα και πρέπει να εξαιρεθεί από τον κομματικό ανταγωνισμό, είναι εθνικό θέμα και δεν έχει κανένας δικαίωμα να το υπονομεύει.  

   
-          Ποια είναι η άποψη σας για τα υψηλά πλεονάσματα;

Η ελληνική οικονομία για μεγάλο χρονικό διάστημα αδυνατεί να παράγει υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα. Δεν νομίζω ότι υπάρχει ιστορικό προηγούμενο χώρας που να έχει πετύχει κάτι ανάλογο. Για αυτό τον  λόγο θα πρέπει να αποφύγουμε την διελκυστίνδα των προηγούμενων μνημονιακών χρόνων και να εξετάσουμε ρεαλιστικά τις δυνατότητες της οικονομίας. Η υιοθέτηση υπεραισιόδοξων σεναρίων εκθέτουν εαυτούς και αλλήλους σε μια προβληματισμένη και καχύποπτη ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. H ελληνική οικονομία φαίνεται να έχει δυσκολίες να εκπληρώσει τον ηράκλειο άθλο των δημοσιονομικών πλεονασμάτων της τάξεως του 3,5% μέχρι το 2022 και 2% μέχρι το 2060. Θα μπορούσε ο στόχος για το δημοσιονομικό πλεόνασμα να προσαρμοστεί σε πιο λογικά πλαίσια και επιπλέον  να αποτελεί τον μέσο όρο πενταετίας έτσι ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί η δημοσιονομική πολιτική αντικυκλικά. Oπως και να έχει θα πρέπει να γίνει μια επαναδιαπραγμάτευση της δημοσιονομικής πορείας της οικονομίας και μια προσαρμογή στην πραγματικότητα.


-          Πώς θα μπορούσε να επανέλθει η κανονικότητα στη μετά τα Μνημόνια περίοδο  και με  ποιες συγκεκριμένες δράσεις;

Ερμηνεύω την έννοια της ‘κανονικότητας’ για την Ελλάδα ως την μακροοικονομική εικόνα με μικρή ανεργία, βιώσιμη ανάπτυξη και λειτουργία των θεσμών και του κράτους πρόνοιας. Νομίζω ότι απέχουμε πολύ απ’ αυτή την κατάσταση ισορροπίας και οι κοινωνικές αντοχές είναι πλέον περιορισμένες. Μαζί με τις μεταρρυθμίσεις χρειαζόμαστε άμεσα μια νέα ατζέντα πολιτικής που θα εμπλουτίζεται με  νομισματική και δημοσιονομική επέκταση, κλαδικές πολιτικές, ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και δημόσιες-ιδιωτικές επενδύσεις.  Όσο μεγαλύτεροι είναι οι   ρυθμοί ανάπτυξης τόσο πιο γρήγορα  θα επανέλθει η κανονικότητα. Η ελληνική οικονομία συμπληρώνει δέκα έτη σε ύφεση έχοντας εισέλθει σε περίοδο αναιμικής ανάπτυξης. Για επιταχυνόμενους ρυθμούς ανάπτυξης που θα φέρουν την κανονικότητα χρειάζεται άλλο μίγμα πολιτικής που δεν θα έχει μόνο σαν βασικά στοιχεία τις μεταρρυθμίσεις και την δημοσιονομική περιστολή.  Η Ελλάδα έχει πληρώσει με ένα μεγάλο τίμημα τα λάθη της καλό θα είναι να μην πληρώσει και τα λάθη της δομής της ΕΕ


-           Πόσο «εξαρτημένη»  θα  είναι  πλέον η σχέση  της χώρας  με τους δανειστές;  Σε  ποιον βαθμό θα μπορούν να παρεμβαίνουν  αναφορικά με τον  κοινωνικό  χαρακτήρα  ορισμένων μέτρων;

Το τέλος των μνημονίων παρέχει επιπρόσθετους βαθμούς ελευθερίας για την άσκηση κοινωνικής πολιτικής και επανασύστασης του κράτους πρόνοιας. Δεν χρειάζεται η υψηλή κηδεμονία για να καταλάβουμε ότι σε περιόδους κρίσης πρέπει να έχεις δημοσιονομικούς περιορισμούς. Άλλωστε οι αγορές από μόνες τους επιβάλλουν την πειθαρχία. Διαφορετική η δημοσιονομική πολιτική όταν τα ελληνικά spreads ήταν μόνο 100 μονάδες βάσης και διαφορετική όταν οι αγορές σου κλείνουν την πόρτα.

Ολες οι ευρωπαικές χώρες έχουν εγκαθιδρύσει ένα ισχυρό κράτος πρόνοιας το οποίο και προστατεύουν. Η ισχυρή κοινωνική ατζέντα ήταν το βασικό συστατικό της ΕΕ. Η οικονομική κρίση αλλοτρίωσε περιθωριοποίησε την κοινωνική πολιτική ενισχύοντας τα διαλυτικά φαινόμενα και τον ριζοσπαστισμό των κοινωνιών.  Δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός ότι σε καμία χώρα της Ευρώπης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν υπάρχει προηγούμενο μιας τόσο βαθιάς και τόσο γενικευμένης παρέμβασης στο κοινωνικο-ασφαλιστικό σύστημα από αυτήν που επιχειρήθηκε στην Ελλάδα. Αρα  πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα της στρατηγικής για την ανασυγκρότηση της οικονομίας και της κοινωνίας η διαρκής ενίσχυση του κράτους πρόνοιας και των κοινωνικών δομών. Είναι απαραίτητη προϋπόθεση και θεμέλιο για την ανάπτυξη και την ευημερία.


          Τι προβλέπετε για τη βιωσιμότητα του Χρέους και τι θα έπρεπε να συμβεί;

Η απόφαση του Εurogroup δίνει ανάσα στην ελληνική οικονομία τουλάχιστον μέχρι το 2032. Με τις προσφατες αποφάσεις έχει βελτιωθεί το κόστος εξυπηρέτησής και παράλληλα δίνεται μεγαλύτερη ρευστότητα στην ελληνική οικονομία από την αναβολή των πληρωμών για μια δεκαετία. Είναι σημαντικές αυτές οι παρεμβάσεις δεδομένου ότι το ελληνικό χρέος στην συντριπτική του πλειοψηφία είναι δημόσιο και ονομαστική περικοπή του χρέους δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί στην ΕΕ. Ωστόσο το χρέος ως σύνολο  παραμένει ως έχει. Το πρόβλημα είναι ότι η ΕΕ δεν έχει ακόμα τις δομές προκειμένου να διαχειριστεί μη βιώσιμο χρέος αλλά και να προχωρήσει σε ονομαστικές περικοπές. Πιστεύω ότι θα αργήσει αρκετά να αποκτήσει τέτοιες δομές. Μέχρι τότε το μοναδικό που μπορούμε να προσδοκούμε είναι να λαμβάνονται αποφάσεις που θα μειώνουν το κόστος εξυπηρέτησης και θα μεταθέτουν το πρόβλημα για αργότερα. Μπορεί από την μια πλευρά να μην έχουμε μια οριστική λύση στο χρέος  αλλά πρέπει να τονίσουμε ότι η απόφαση του Eurogroup απέδειξε την βούληση των ευρωπαίων εταίρων να μην αφήσουν το χρέος να εκτροχιαστεί. Το πρόβλημα είναι ότι το πολιτικό κεφάλαιο των ευρωπαικών θεσμών που μπορούν να λαμβάνουν τέτοιες αποφάσεις και να  μειώνουν το κόστος εξυπηρέτησης του ελληνικού χρέους μειώνεται.  


-          Υπό τις παρούσες συνθήκες, υπάρχουν πραγματικά περιθώρια για  προεκλογικές παροχές υπό μορφή  αύξησης μισθών  - συντάξεων,  καταβολής 13ης  σύνταξης  ή μείωσης των φορολογικών συντελεστών και της φορολογίας ακινήτων;

Η απόφαση του Εurogroup μειώνει τις ακαθάριστες ετήσιες χρηματοοικονομικές ανάγκες της οικονομίας μέχρι το 2032 αρκετά κάτω από το 15% του ΑΕΠ που είχε αποφασιστεί τον Μάιο του 2016. Όπως ήδη αναφέρθηκε η μείωση των ακαθάριστων χρηματοοικονομικών αναγκών δίνει τον απαραίτητο δημοσιονoμικό χώρο για την μείωση της παράλογης φορολογικής επιβάρυνσης. Επομένως θα μπορούσε να υπάρχει μια δημοσιονομική χαλάρωση που να επιτρέπει την καταβολή μιας εφάπαξ αντισταθμιστικής παροχής για την μείωση των συντάξεων αλλά και μείωση των φορολογικών συντελεστών. Τα παραπάνω θα διορθώσουν έναν μοναδικό παραλογισμό μιά και οι συντάξεις βρίσκονται σε οριακά επίπεδα και αφορούν την επιβίωση ενός μεγάλου μέρους του ελληνικού πληθυσμού. Από την άλλη μεριά δεν μπορεί να επιδιώκεις την ανάπτυξη και παράλληλα να έχεις  υψηλή φορολόγηση που ισοπεδώνει την επιχειρηματικότητα.

-           Με ποιους τρόπους  το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης θα έπρεπε  να  ενθαρρύνει τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα χωρίς να θιγούν τα  κρατικά   έσοδα ή οι δαπάνες;

H μικρομεσαία επιχειρηματικότητα αποτελεί τον βασικό πυλώνα ανάκαμψης των επενδύσεων, της απασχόλησης αλλά και του σχηματισμού της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας. Η ιστορική εμπειρία διδάσκει ότι οι ξένες άμεσες επενδύσεις θα ακολουθήσουν όταν ήδη έχει σταθεροποιηθεί το οικονομικό κλίμα.  Η ανάπτυξη δεν είναι μια αυτονόητη διαδικασία ούτε μπορεί να επέλθει με την δημοσιονομική περιστολή. Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των ελληνικών επιχειρήσεων πρέπει να εντοπιστούν και να αναδειχθούν. Σήμερα οι ελληνικές επιχειρήσεις ή δεν έχουν καμία πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό ή όταν έχουν αντιμετωπίζουν απαγορευτικά επιτόκια. Οι ελληνικές επιχειρήσεις βρίσκονται σε μια εξ ορισμού μειονεκτική κατάσταση σε σχέση με τις ευρωπαϊκές. Οσες μεταρρυθμίσεις και να γίνουν δεν μπορείς να βελτιώσεις την ανταγωνιστικότητα όταν δεν έχεις την δυνατότητα τραπεζικού δανεισμού και υψηλή φορολόγηση. Είναι δύσκολο να αντιληφθώ πώς μπορεί να  λειτουργήσει  ο υγιής ανταγωνισμός σε μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά όταν μια επιχείρηση δανείζεται με 6 η7% και η άλλη με 1%.Το λογικό συμπέρασμα των παραπάνω είναι  η Ελληνική Κυβέρνηση να διεκδικήσει ένα ειδικό πρόγραμμα ενισχύσεων για τις ελληνικές επιχειρήσεις.


  
-           Πώς κρίνετε την απόφαση της ΝΔ να διαγράψει τον  πρόεδρο του ΕΒΕΑ κ. Κων. Μίχαλο;   Συνιστά  πολιτική  πράξη  ή - απλά - σκοπιμότητα  και για  ποιο λόγο;

Σε  ορισμένες περιπτώσεις οι απαντήσεις βρίσκονται στα αυτονόητα και στα προφανή.  Ο  πρόεδρος του ΕΒΕΑ και της Κεντρικής Ενωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος έχει αναγορευτεί σε βασικό εκπρόσωπο της επιχειρηματικότητας και της οικονομίας της αγοράς και δεν έχει διοριστεί. Το γεγονός ότι έχει εκλεγεί επανειλημμένως αποτελεί την αναμφισβήτητη απόδειξη.  Δε  νομίζω ότι οι θέσεις του Κ. Μίχαλου  διαφοροποιούνται από τις θέσεις των επιχειρηματιών και των ανθρώπων της αγοράς.
Δεν θα ήθελα να ερμηνεύσω τον κ. Μίχαλο αλλά οι θέσεις του  δεν παρεκλείνουν από τον βασικό ιδεολογικό πυλώνα της ΝΔ σχετικά με τον ριζοσπαστικό φιλελευθερισμό που αναγνωρίζει την ελευθερία της αγοράς με τη ρυθμιστική παρέμβαση του κράτους για χάρη της κοινωνικής δικαιοσύνης και προστασίας. Είναι το ικανό και αναγκαίο ιδεολογικό πλαίσιο που χρειάζεται η ελληνική κοινωνία για να ανακάμψει μετά την πολυετή κρίση.  Τα σύγχρονα κόμματα που απηχούν τις  κοινωνικο οικονομικές ανάγκες δεν μπορούν να  είναι άθροισμα προσώπων και προσωπικών πολιτικών. Αποτελούν συνθέσεις απόψεων και λύσεων που έχουν σφυρηλατηθεί μέσα  τον χρόνο και είναι συναφή με την ιδεολογική τους ταυτότητα και διαδρομή. Οι υπεραπλουστευμένες ταξινομήσεις και οι ιδεολογικοί μανιχαϊσμοί  μπορεί να δίνουν την αίσθηση της κομματικής κυριαρχίας αλλά μειώνουν το κοινωνικό κεφάλαιο και την δυνατότητα παρέμβασης τους.   

Κυριακή, 10 Ιουνίου 2018

Επιτακτική ανάγκη για ρύθμιση του ελληνικού χρέους

Έχουν περάσει περισσότερο από έξι χρόνια από τον Μάρτιο του 2012 και την επονομαζόμενη ‘αναδιάρθρωση’ του ελληνικού χρέους με το PSI+   όπου δόθηκαν διαβεβαιώσεις ότι αντιμετωπίστηκε οριστικά και αμετάκλητα το πρόβλημα του χρέους  αφήνοντας ημιθανείς τις ελληνικές τράπεζες και τα ασφαλιστικά ταμεία. Eκτοτε δεν πρέπει να υπήρξε  πιο αμφισβητούμενη ερμηνεία από αυτή του όρου της βιωσιμότητας ή διαχειρισιμότητας του ελληνικού   χρέους. Αποτέλεσμα αυτής της αμφισβήτησης είναι ο όρος ‘βιωσιμότητα’ να  προσδιορίζεται με πολιτικούς όρους και να αντιστοιχεί σε  ένα περιεχόμενο το οποίο μεταβαλλόταν ανάλογα με τις πολιτικές εξελίξεις και   την πολιτική συγκυρία.    






Πρέπει να σημειωθεί ότι από τεχνική άποψη τόσο το ΔΝΤ όσο και η Διεθνής Τράπεζα έχουν καταρτίσει σαφή κριτήρια για την απόδοση του χαρακτηρισμού του χρέους ως εξυπηρετήσιμο ή βιώσιμο. Αξιολογώντας με αυτά τα κριτήρια (λόγο χρέους  προς φορολογικά έσοδα ή έσοδα από εξαγωγές καθώς και  καθαρή παρούσα αξία του χρέους) το ελληνικό χρέος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί  ως βιώσιμο. Βέβαια το 80% του χρέους βρίσκεται στην κατοχή ‘δημόσιων’ ή με  δημόσιο χαρακτήρα εθνικών ή υπερεθνικών φορέων. Αυτά τα χαρακτηριστικά προσδίδουν κάποιες  ιδιότητες στο χρέος που κάνουν εξαιρετικά δύσκολη την τελεσίδικη αξιολόγηση της βιωσιμότητας του. Ο λόγος είναι ότι το σημαντικό κομμάτι του χρέους που  έχει δημόσιο χαρακτήρα εξυπηρετείται  με χαμηλό επιτόκιο ή χαμηλότερο απ’ αυτό που θα επετύγχαναν οι εκδόσεις των ελληνικών ομολόγων αν πραγματοποιούνταν στην αγορά.

Ο λόγος της αμφισβήτησης της βιωσιμότητας οδήγησε το Eurogroup τον Μάιο του 2016 στην λήψη αποφάσεων για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας του χρέους. Οι αποφάσεις αυτές ελήφθησαν ενόψει της εξόδου της Ελλάδας στις αγορές και προκειμένου να επιτευχτεί  η  κάλυψη των απαιτήσεων του ΔΝΤ για τη βιωσιμότητα. Το Eurogroup συμφώνησε να αξιολογήσει  την  βιωσιμότητα του χρέους στη βάση ενός κριτηρίου ροής  σύμφωνα με το οποίο  οι ακαθάριστες δανειακές ανάγκες της χώρας πρέπει να παραμένουν  κάτω από το όριο του  15% του ΑΕΠ σε μεσοπρόθεσμη βάση και κάτω από το 20% για τη μετέπειτα περίοδο.  Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα και στην περίπτωση  μαξιμαλιστικής  εφαρμογής των παραπάνω αποφάσεων  αναμένεται να υπάρξουν οριακές μόνο βελτιώσεις στην τροχιά του ελληνικού χρέους αφού περιορίζονται στην  εξομάλυνση  των πληρωμών στην  επιστροφή των κερδών των ομολόγων που αποκόμισε το Ευρωσύστημα. Ακόμα και η πρόταση της σύνδεσης με την ανάπτυξη έχει δεχτεί  κριτική η οποία σχετίζεται με την χρηματοοικονομική βιωσιμότητα του χρέους. Και στις δύο περιπτώσεις   οι παρεμβάσεις στο χρέος  και ο καθοριστικός ρόλος του ESM είναι μια μακροχρόνια διαδικασία  και ως εκ τούτου δέσμια πολιτικών αποφάσεων που με την σειρά τους είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών  ισορροπιών στην Γερμανία, Γαλλία κ.λ.π. Στην περίπτωση που μεταβληθούν αυτές οι ισορροπίες είναι πιθανό να αλλάξει και η αντιμετώπιση του προβλήματος του ελληνικού χρέους. Κατά την αξιολόγηση των παραπάνω προτάσεων πρέπει να προστεθεί και το γεγονός ότι η ΕΕ έχει πλέον αρκετά περιορισμένο πολιτικό κεφάλαιο γεγονός που δεν της επιτρέπει  να επιβάλλει λύσεις και θέσεις.   Ένας άλλος κίνδυνος που μπορεί να ακυρώσει τα αποτελέσματα των αποφάσεων του Eurogroup είναι η  άνοδος των επιτοκίων. Η άνοδος των επιτοκίων εκτός από την αύξηση του κόστους δανεισμού θα προκαλέσει μια εξαιρετικά μεγάλη δημοσιονομική επιβάρυνση  (πολύ μεγαλύτερη από 15% ΑΕΠ)  θα μειώσει και την αξία των ομολόγων που έχουν στα χαρτοφυλάκια τους οι επίσημοι φορείς κάνοντας δύσκολη την ιδιωτικοποίηση του χρέους.  Στο ίδιο πλαίσιο και η γραμμή χρηματοδότησης για δώδεκα μήνες δεν πρόκειται να δώσει κάποια ουσιαστική λύση τουναντίον θα μετακινήσει την επίλυση του προβλήματος κατά ένα επιπλέον χρόνο, θα αυξήσει τον συνολικό όγκο του χρέους  αναβάλλοντας για άλλη μια φορά  την λήψη των δύσκολων αποφάσεων.
Ολα τα παραπάνω κάνουν ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη για την ουσιαστική λύση που να μπορεί να γίνει αποδεκτή από τις αγορές.  Η άποψη  που κυριάρχησε τα πρώτα χρόνια κατά την περίοδο  του πρώτο και δεύτερου μνημονίου και υποστήριζε ότι η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και της δημοσιονομικής πειθαρχίας θα οδηγήσουν το ελληνικό χρέους στην ζώνη της βιωσιμότητας και ως εκ τούτου δεν χρειάζεται καμία παρέμβαση συνέβαλλε στην αστάθεια και μεγέθυνση  κάνοντας το χρέος εξαιρετικά ασταθές σύμφωνα με την ανάλυση την έκθεση βιωσιμότητας του ΔΝΤ τον Ιούνιο του 2015. Η αδυναμία κάλυψης της εξυπηρέτησης του χρέους από τις αγορές δεν θα είναι καταστροφική μόνο για την Ελλάδα αλλά κυρίως για την ΕΕ. Η αποτυχία εξόδου στις αγορές με τα υψηλά επιτόκια  θα αθροίσει το ελληνικό και το ιταλικό πρόβλημα αμφισβητώντας καθοριστικά  για άλλη μια φορά την ικανότητα της ΕΕ για λύσεις.