Γιατί είναι Μονόδρομος η Δραχμή

Δεν γνωρίζω  αν η επιλογή της Δραχμής θα προέλθει ως αποτέλεσμα μονομερούς εθνικής  επιλογής ή αν θα προέλθει από τα πολλαπλά αδιέξοδα της ΟΝΕ που θα οδηγήσουν στην διάλυσή της.  Απ’ όπου όμως και αν προέλθει  αποτελεί ένα  πολύ πιθανό ενδεχόμενο. 

Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια μέχρι να αποδομηθεί από την ελληνική κοινωνία η παρουσία και η χρήση του ευρώ ως βασικού μέσου συναλλαγών, αποταμιεύσεων και επενδύσεων. Οι εποχές που το ευρώ ήταν το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό φετίχ παρήλθαν και απ’ ότι φαίνεται παρήλθαν ανεπιστρεπτί. Οι εποχές όπου αρκούσε η αναφορά στην Δραχμή για να αντιμετωπίσεις τον αποκλεισμό από τα ΜΜΕ και την δημόσια διοίκηση παρήλθαν και αυτές. Κακά τα ψέματα η επιλογή της δραχμής όπως και όλες οι οικονομικές επιλογές έχουν θετικά και αρνητικά τα οποία προσαρμόζονται ανάλογα με την κατάσταση που βρίσκεται η οικονομία.

Με την Δραχμή θα είχαμε αποφύγει την εσωτερική υποτίμηση  η οποία ήταν και είναι επώδυνη και αναποτελεσματική. Η υποτίμηση του εγχωρίου νομίσματος θα τόνωνε τις εξαγωγές και θα απέκλειε τις εισαγωγές. Οι φόβοι για πρόκληση πληθωρισμού σε μια οικονομία που πλήττεται από αποπληθωρισμό τα τελευταία τέσσερα  χρόνια είναι υπερβολικές. Τουναντίον η αύξηση της εγχώρια νομισματικής κυκλοφορίας ακόμα και αν αυτή μπορούσε να προκαλέσει μονοψήφιο πληθωρισμό είναι αναγκαία τόσο για την πραγματική οικονομία όσο και για το τραπεζικό σύστημα. Ο προβληματισμός για την πρόκληση υπερβολικού πληθωρισμού από την επανακυκλοφορία της Δραχμής αποτρέπεται από τα εξής συνοπτικά επιχειρήματα. Την ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα, την θεσμοθέτηση δημοσιονομικών πλεονασμάτων και  την νομοθετική κατοχύρωση των νομισματικών στόχων. 

 Ο προβληματισμός για την Δραχμή προέρχεται και από το επιχείρημα ‘αφού δεν παράγουμε τίποτα πώς θα επιβιώσουμε; ’. Το παραπάνω επιχείρημα παραγνωρίζει το γεγονός ότι πλέον δεν παράγουμε διότι δεν είμαστε σε κανέναν τομέα (πλην τουρισμού) ανταγωνιστικοί. Και δεν είμαστε ανταγωνιστικοί διότι δεν προστατέψαμε ποτέ την εγχώρια παραγωγή. Και δεν μπορέσαμε να προστατέψουμε την εγχώρια παραγωγή διότι ανοίξαμε τις αγορές πολύ γρήγορα. Το μοναδικό  μέσο προστασίας,  αυτό της συναλλαγματικής προστασίας επιπόλαια το απωλέσαμε με την ένταξη στην ΟΝΕ. Nομίζω ότι σ’ αυτή την συζήτηση μπερδεύουμε το αίτιο με το αιτιατό.     

Κάπως έτσι διαμορφώνονται και τα επιχειρήματα σχετικά με το χρέος. Είμαι απ αυτούς που πιστεύουν ότι η ‘σκληρή’ νομισματική πολιτική σε συνδυασμό με την  απερίσκεπτη κίνηση ανοίγματος των αγορών οδήγησαν στην διόγκωση της παραγωγής μη-εμπορεύσιμων αγαθών (δημόσια διοίκηση, υπηρεσίες) από την ελληνική οικονομία σε βάρος των εμπορευσίμων αγαθών και στην διόγκωση του εσωτερικού και εξωτερικού ελλείμματος και κατά συνέπεια του χρέους. Στην συνέχεια  η επιτακτική ανάγκη στήριξης των γερμανικών και γαλλικών τραπεζών μας οδήγησε στην αργοπορημένη και αποτυχημένη αναδιάρθρωση του χρέους. Μην ξεχνάμε ότι η Χώρα χρεοκόπησε με αναλογία χρέους προς ΑΕΠ 120%, ο ίδιος στόχος δηλαδή που έχει τεθεί για το 2060. Αποδείχθηκε ότι το σκληρό ευρώ δεν μπόρεσε τελικά ούτε να αναχαιτίσει τις επιθέσεις κερδοσκοπίας ούτε  να υποστηρίξει τα ελληνικά ομόλογα. Τα λανθασμένα PSI, PSI+ υπερδιόγκωσαν το χρέος με αποτέλεσμα σήμερα να είναι μη διαχειρίσιμο. Από τα παραπάνω προέρχεται και η συνυπευθυνότητα της λανθασμένης διαχείρισης του χρέους. Δηλαδή τα τραγικά λάθη έγινα και από την Τρόικα και ΕΚΤ. Αρα η το κόστος της προτεινόμενης  διαγραφής του χρέους πρέπει να επιμεριστεί και στον ελληνικό λαό αλλά και στους ευρωπαίους φίλους. Επιπρόσθετα εφ’όσον τα ομόλογα που κυκλοφορούν και αναφέρονται στο ελληνικό χρέος είναι σε νόμισμα το οποίο δεν ελέγχεται από την Ελληνική Αρχή  πολλαπλασιάζει την αβεβαιότητα για την ελληνική οικονομία και την αστάθεια.

Τέλος, η ποσοτική χαλάρωση (αγορά ομολόγων κρατικού και ιδιωτικού χρέους, μετοχών)  θα μπορούσε να έλθει πολύ νωρίτερα στην ελληνική οικονομία αν η Κεντρική Τράπεζα ήλεγχε την νομισματική κυκλοφορία. 

Τελικά. Από καθαρή οικονομική σκοπιά και μόνο, η επιλογή της Δραχμής σ αυτή την φάση της ελληνική οικονομίας έχει πολλαπλά οφέλη. Αν οι λόγοι από την συμμετοχή μας στην ΟΝΕ είναι  μόνο οικονομικοί και συνεχιστεί η ίδια αδιέξοδη πολιτική τότε νομίζω ότι η Δραχμή είναι μονόδρομος. Και προσοχή όχι Δραχμή σε πλήρη κυμαινόμενη συναλλαγματική  ισοτιμία με το ευρώ αλλά ας αναστήσουμε το ευρωπαικό νομισματικό φίδι που ίσχυσε από το 1979-1999.  Αν τώρα και  στο άμεσο μέλλον προκύπτουν σημαντικά πολιτικά οφέλη ή αλλάξει πολιτική η ΟΝΕ τότε τα ξαναλέμε.

H Συνομωσία της Δραχμής, ο Σόιμπλε και άλλα Φαιδρά

Κοινή διαπίστωση γι αυτούς που ξέρουν οικονομικά είναι η αδυναμία για την διεξαγωγή ουσιαστικής οικονομικής συζήτησης στην Ελλάδα της κρίσης. Μάθαμε να συζητάμε αλλά και να αναλύουμε με φαιισμπουκισμούς και τιτιβίσματα. Σε πολλές περιπτώσεις η οικονομική ημιμάθεια υπήρξε ισοπεδωτική για όποιον υποστήριζε κάτι διαφορετικό από την κυρίαρχη ιδεολογία.

Υποστηρίξαμε αρκετές φορές ότι χωρίς κατάλληλα προσαρμοσμένη νομισματική πολιτική η Χώρα δεν πρόκειται να βγεί από την κρίση. Και αυτή η θέση δεν ήταν αποτέλεσμα θείας έμπνευσης ούτε ονείρου. Προτείνεται και τεκμηριώνεται από την οικονομική ιστορία και την οικονομική θεωρία. Είχαμε πεί λοιπόν ότι αν δεν χαλαρώσει η νομισματική πολιτική τότε είναι αναπόφευκτη η δραχμή και μάλιστα εν μέσω καταιγίδων και ελληνικής απροετοιμασίας. Ότι χειρότερο θα μπορούσε να μας συμβεί. Οσοι δε, δειλά τολμούσαν να πούν την λέξη δραχμή λοιδορούντο και αποκαλούνταν ‘πράκτορες’, ‘άσχετοι’ κ.λ.π. Θυμάμαι όταν είχα αναφέρει σε μια εκπομπή της Ε. Στάη κάτι ανάλογο είχε γίνει σεισμός και την επόμενη μέρα ο Γ. Κύρτσος και η κυρία Σπανού σε πρωινή εκπομπή είχαν χρησιμοποιήσει βαρείς χαρακτηρισμούς περί δραχμικής δεξιάς και άλλα φαιδρά (και να σκεφτεί κανείς ότι αμφότεροι δεν έχουν καμία σχέση με τα οικονομικά).

Ηρθε όμως η ώρα  που ο μέγας Φιλέλλην και ευεργέτης  Σόιμπλε ανάφερε απροκάλυπτα ότι χωρίς εθνικό νόμισμα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί η κρίση. Το ερώτημα λοιπόν είναι γιατί τώρα;  Πρώτον τώρα κατάλαβε ότι το πρόγραμμα δεν βγαίνει. Δεύτερον δεν θέλει να κάνει την αναδιάρθρωση του χρέους. Τρίτον δεδομένης της απειλής του BRexit και των Ιταλικών προβλημάτων θέλει να λειτουργήσει νουθετικά αλλά και απειλητικά στους υπόλοιπους ευρωπαίους. Υπάρχει και ένα τέταρτο που μού λέει ο Π. Κ. Θέλουν να διαλύσουν την ΟΝΕ και θα χρησιμοποιήσουν την ελληνική κρίση.

Είδομεν…  

Ευρώ, Δραχμή και Δημόσιος Διάλογος (Επίκαιρα 12/12/2012)

   

Με τον τρόπο που διεξάγεται ο δημόσιος διάλογος τον τελευταίο καιρό είναι δύσκολο να τοποθετηθεί  κανείς με επιχειρήματα. Οι υπεραπλουστευμένες αναφορές σε συνδυασμό με την  οικονομική ημιμάθεια δημιουργούν το κατάλληλο πλαίσιο εγκλωβισμού του δημόσιου διαλόγου σε μεσσιανικές προσεγγίσεις με επιφωνήματα, ‘φαισμπουκισμούς’  και ατάκες.

Η πιο πρόσφατη χαρακτηριστική περίπτωση σχετίζεται με την ελληνική αναδιάρθρωση του χρέους. Το Μάρτιο του 2012 η Ελλάδα έκανε την μεγαλύτερη αναδιάρθρωση χρέους των τελευταίων ετών και οι προετοιμασίες από τις τράπεζες-δανειστές είχαν ξεκινήσει πρίν  ένα χρόνο. Το παράλογο είναι ότι την ίδια περίοδο όπου τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ συζητούσαν για το ελληνικό χρέος στο εσωτερικό αυτή η συζήτηση απαγορευόταν με το επιχείρημα της υπονόμευσης της ελληνικής οικονομίας. Η αστειότητα είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο όπου σε τηλεοπτικές συζητήσεις ο τότε Υπ. Οικονομίας απειλούσε με παραπομπή στην δικαιοσύνη όσους τολμούσαν να θίξουν το θέμα. Δυστυχώς η απουσία διαλόγου και προετοιμασίας οδήγησε σε μια τραγική αποτυχία εκείνη την αναδιάρθρωση με αποτέλεσμα σήμερα να συζητούμε για την τρίτη αναδιάρθρωση

Όταν πρίν δύο χρόνια άνοιξε αυτή η συζήτηση σχετικά με το ευρώ και την δραχμή  υποστήριξα ότι αυτό  που έχει σημασία είναι οι οικονομικές πολιτικές που συνοδεύουν το νόμισμα και όχι το νόμισμα αυτό καθ’ αυτό. Για αυτό τον λόγο πιστεύω ότι είναι λάθος να παγιδεύουμε την δημόσια συζήτηση αποκλειστικά και μόνο στην επιλογή του νομίσματος. Αυτή είναι μια  συζήτηση που για άλλη μια ακόμη φορά μας  αποπροσανατολίζει από τα ουσιαστικά προβλήματα. Η ουσιαστική συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί στα πραγματικά οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία, ποιες πολιτικές πρέπει να εφαρμοστούν και κατόπιν να συζητήσουμε για την επιλογή του νομίσματος και της νομισματικής πολιτικής. Αν για παράδειγμα καταλήξουμε ότι η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής εξαρτάται αποκλειστικά από την τιμή και δεδομένου ότι η εσωτερική υποτίμηση έχει φθάσει στα όριά της τότε να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε για τη  νέα δραχμή.  Αν όμως δεν είναι έτσι τότε δεν χρειάζεται η υποτίμηση μόνο πληθωρισμό θα προκαλέσει.    Και τότε και τώρα υποστηρίζω ότι ‘ευρώ’ είναι η κοινή συνισταμένη ενός συνόλου πολιτικών. Η πολιτική αυτή εξειδικεύεται αποκλειστικά από  την  νομισματική και την  δημοσιονομική πειθαρχία της ευρωζώνης. Ευρώ  μπορεί να υπάρξει και με μια πιο χαλαρή δημοσιονομική πολιτική, ευρώ μπορεί να υπάρξει και με την δημιουργία της τραπεζικής ένωσης, ευρώ μπορεί να υπάρξει και με την μεταφορά πόρων από τον βορρά στο νότο, ευρώ μπορεί να υπάρξει και με την νομισματική χαλάρωση σε μια χώρα που αντιμετωπίζει κρίση και τέλος ευρώ μπορεί να υπάρξει ακόμα και αν μια χώρα αποφασίσει για μια χρονική περίοδο να υιοθετήσει και δεύτερο νόμισμα για τις εσωτερικές συναλλαγές. Και τότε και τώρα εξηγώ ότι η συζήτηση για τα οικονομικά προβλήματα υπεραπλουστεύεται όταν αντιμετωπίζει το διχαστικό δίλημμα ευρώ ή νέα δραχμή. Για παράδειγμα  η ελληνική οικονομία χρειάζεται επειγόντως ρευστότητα και ελεγχόμενο πληθωρισμό. Δεν καταλαβαίνω ποιο είναι το εμπόδιο που τίθεται από το ευρώ στην διεκδίκηση  από την ελληνική κυβέρνηση της νομισματικής χαλάρωσης. Σήμερα είναι διαθέσιμα σημαντικά μέσα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από το δημόσιο για την αύξηση της ρευστότητας του ιδιωτικού τομέα.  

Από την άλλη μεριά η υιοθέτηση του εθνικού νομίσματος έχει θετικά σημεία που συνδέονται με την ανεξάρτητη νομισματική και συναλλαγματική πολιτική έχει όμως και αρνητικά το κυριότερο εκ των οποίων προέρχεται από το γεγονός ότι το ελληνικό χρέος είναι σε ευρώ και βρίσκεται στην κατοχή δημόσιων φορέων και  ενόψει αναδιάρθρωσης του χρέους τους προσεχείς μήνες ίσως να μην είναι η καλλύτερη εποχή για να ανοίξουμε αυτή την συζήτηση.

 Όταν καταφέρουμε και  ποσοτικοποιήσουμε τα συν και τα πλην της οποιασδήποτε επιλογής μόνο τότε θα αποκτήσουμε μια ξεκάθαρη εικόνα. Διότι κακά τα ψέματα όποια και αν είναι η επιλογή εμπεριέχει ένα μεγάλο κόστος. Και χρειάζεται σ’ αυτό το σημείο να  ξεκαθαρίσουμε ότι η επιλογή της δραχμής δεν σημαίνει  αυτόματα ότι θα σταματήσει και η δημοσιονομική σταθεροποίηση.  Κατ αντιστοιχία το ευρώ δεν αποτέλεσε σωτηρία για την ελληνική οικονομία.     Η συζήτηση για το μέλλον της ΟΝΕ  έχει ανοίξει σε όλη την ευρωζώνη και είναι απόλυτα λογικό εφόσον σε περιόδους κρίσης συζητούνται τα πάντα και να μην υπάρχουν φετίχ.  Η συζήτηση για σημαντικές οικονομικές επιλογές όπως η επικείμενη αναδιάρθρωση του χρέους  ή το  ευρώ δεν μπορεί να συνεχίζει να  γίνεται με θεολογικούς όρους γιατί πλέον δεν  πείθει  κανέναν πολλαπλασιάζοντας τον ευρωσκεπτικισμό. Το πρόβλημα είναι να καταλάβουμε το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία σήμερα και η λύση σε αυτό το πρόβλημα δεν μπορεί να έρθει ούτε από το ευρώ ούτε από την δραχμή αν δεν συνοδευτεί αυτή η επιλογή από τις κατάλληλες πολιτικές.  

Ευρώ ή Νέα Δραχμή;

To έχω  πεί δημόσια πολλές φορές  και χρειάζεται να το επαναλάβω. Το νόμισμα δεν είναι φετίχ και η συζήτηση πολύ σωστά έχει ανοίξει. Αυτό όμως που έχει σημασία είναι οι οικονομικές πολιτικές που συνοδεύουν το νόμισμα και όχι το νόμισμα αυτό καθ’ αυτό. Για αυτό τον λόγο πιστεύω ότι είναι λάθος να παγιδεύουμε την δημόσια συζήτηση αποκλειστικά και μόνο στην επιλογή του νομίσματος. Αυτή είναι μια  συζήτηση που για άλλη μια φορά μας  αποπροσανατολίζει από τα ουσιαστικά προβλήματα. Η ουσιαστική συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί στα πραγματικά οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία, ποιες πολιτικές πρέπει να εφαρμοστούν και κατόπιν να συζητήσουμε για την επιλογή του νομίσματος και της νομισματικής πολιτικής. Αν για παράδειγμα καταλήξουμε ότι η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής εξαρτάται αποκλειστικά από την τιμή και δεδομένου ότι η εσωτερική υποτίμηση έχει φθάσει στα όριά της τότε να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε για την νέα δραχμή.  Αν όμως δεν είναι έτσι τότε δεν χρειάζεται η υποτίμηση της εγχώριας συναλλαγματικής ισοτιμίας.  

 Για άλλη μια φορά προσεγγίζουμε σοβαρές οικονομικές επιλογές με το θυμικό και με επικεφαλίδες. Θυμάμαι όταν άνοιξα αυτή την συζήτηση πριν περίπου δύο χρόνια αντιμετωπίστηκα με επιθετικότητα ιδιαίτερα από τον χώρο της Νέας Δημοκρατίας  μια και έθετα σε αμφισβήτηση την θεμελιώδη οικονομική επιλογή της παράταξης και της χώρας. Όταν βέβαια ρωτούσα ποια είναι αυτή η επιλογή έπαιρνα την απλοϊκή απάντηση το ευρώ. Και τότε και τώρα εξηγώ ότι ‘ευρώ’ είναι η κοινή συνισταμένη ενός συνόλου πολιτικών. Η πολιτική αυτή εξειδικεύεται αποκλειστικά από  την  νομισματική και την  δημοσιονομική πειθαρχία της ευρωζώνης. Ευρώ όμως μπορεί να υπάρξει και με μια πιο χαλαρή δημοσιονομική πολιτική, ευρώ μπορεί να υπάρξει και με την δημιουργία της τραπεζικής ένωσης, ευρώ μπορεί να υπάρξει και με την μεταφορά πόρων από τον βορρά στο νότο, ευρώ μπορεί να υπάρξει και με την νομισματική χαλάρωση σε μια χώρα που αντιμετωπίζει κρίση και τέλος ευρώ μπορεί να υπάρξει ακόμα και αν μια χώρα αποφασίσει για μια χρονική περίοδο να υιοθετήσει και δεύτερο νόμισμα για τις εσωτερικές συναλλαγές.   Δεν μπορώ να κατανοήσω πώς το ευρώ μπορεί να αποτελεί μια αδήριτη και αδιαπραγμάτευτη επιλογή για μια οικονομία   που πλήττεται από τέτοια κρίση.

Και τότε και τώρα εξηγώ ότι η συζήτηση για τα οικονομικά προβλήματα υπεραπλουστεύεται όταν αντιμετωπίζει το διχαστικό δίλημμα ευρώ ή νέα δραχμή. Για παράδειγμα  η ελληνική οικονομία χρειάζεται επειγόντως ρευστότητα και ελεγχόμενο πληθωρισμό. Δεν καταλαβαίνω ποιο είναι το εμπόδιο που τίθεται από το ευρώ στην κυκλοφορία από την ελληνική κυβέρνηση IOU. Υποσχετικών δηλαδή της ελληνικής κυβέρνησης μα τα οποία το δημόσιο θα πλήρωνε τους πιστωτές του. Σε δεύτερο χρόνο αυτές οι υποσχετικές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως εγγυητικές στις τράπεζες ή για την εξόφληση οφειλών στα ασφαλιστικά ταμεία. Με αυτό τον τρόπο θα ενισχυόταν σημαντικά η ρευστότητα και η ανάπτυξη.  

Υπάρχει και ένας άλλος λόγος που η συζήτηση για το ευρώ δεν μπορεί να γίνεται με θεολογικούς όρους. Στο σημείο που έχει φτάσει η ΟΝΕ δεν αποκλείεται η διάσπασή της.  Η συζήτηση για το μέλλον της ΟΝΕ  έχει ανοίξει σε όλη την ευρωζώνη και είναι απόλυτα λογικό μια και σε περιόδους κρίσης συζητούνται τα πάντα και ιδιαίτερα η πολιτική των σκληρών νομισμάτων.

Αυτή η εμμονή ορισμένων μου θυμίζει την  επιμονή να αποκλείουν την όποια συζήτηση για την αναδιάρθρωση του χρέους  μέχρι και λίγες μέρες πριν ανακοινωθεί επίσημα. Μάλιστα τότε ο Υπ. Οικονομίας Γ. Παπακωνσταντίνου είχε απειλήσει με προσφυγή στην δικαιοσύνη. Το αποτέλεσμα ήταν ότι η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους έγινε δύο φορές. Και τις δύο φορές αποτυχημένη διότι ήμασταν τελείως απροετοίμαστοι. 

Για τους Δραχμολάτρες και Δραχμομάχους Ή Δραχμή και Ελληνική Οικονομία

Για τους Δραχμολάτρες και Δραχμομάχους Ή Δραχμή και Ελληνική Οικονομία

  

Χρειάζεται για άλλη μια φορά να επαναληφθεί ότι το νόμισμα αποτελεί τον καθρέπτη της ανταγωνιστικότητας  και της δημοσιονομικής κατάστασης μιας οικονομίας. Η αλλαγή καθρέπτη δεν σημαίνει ότι μεταβάλλει και το είδωλο.  Ετσι όπως εσφαλμένα πιστέψαμε πριν δέκα χρόνια η ένταξή μας στην ΟΝΕ και η κυκλοφορία του ευρώ θα επιλύσει τα βασικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας εσφαλμένα συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι η απόφαση για το νόμισμα από μόνη της θα οδηγήσει την ελληνική οικονομία στην έξοδο από την κρίση.

Στο σημείο που έχει φτάσει η ελληνική οικονομία η επανακυκλοφορία της εγχώριας νομισματικής μονάδας δεν μπορεί να αποκλειστεί.  Ωστόσο ακόμα και η επιστροφή στην δραχμή πρέπει να γίνει με ένα συντονισμένο τρόπο γνωρίζοντας τους κινδύνους και τα πλεονεκτήματα  που συνοδεύουν αυτή την αλλαγή.

 Η επιστροφή στην δραχμή δεν σημαίνει ότι μπορεί να ακυρωθεί ο στόχος της δημοσιονομικής πειθαρχίας.  Τουναντίον ο ισοσκελισμός  του προϋπολογισμού  θα είναι πιο επιτακτική σαν ανάγκη  μια και θα επιβάλλεται πλέον  από τις αγορές. Το έλλειμμα της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων   θα απεικονίζεται κάθε μήνα στην αναπροσαρμογή της συναλλαγματικής ισοτιμίας της δραχμής. Επομένως ένα είδος άτυπου μνημονίου θα επιβληθεί από την οικονομική συγκυρία.

Πρέπει επίσης να γνωρίζουμε  ότι  από το 2001 όπου υιοθετήθηκε το ευρώ μέχρι και σήμερα ο διαφορικός πληθωρισμός της Ελλάδας και των κύριων εμπορικών εταίρων ξεπερνά το 45% χωρίς να έχει ακολουθήσει κάποια υποτίμηση. Η αγορά συναλλάγματος την επόμενη μέρα θα αναζητήσει το νέο σημείο ισορροπίας που θα είναι τουλάχιστον η ισοτιμία  ένταξης της δραχμής αυξημένη κατά 45%.   Δεδομένου ότι  οι εισαγωγές αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της κατανάλωσης αλλά και της παραγωγής τότε  ο εισαγόμενος πληθωρισμός αναμένεται να φθάσει και αυτός σε μεγάλα επίπεδα.

Το θετικό στην προκειμένη περίπτωση σχετίζεται με την αύξηση της ρευστότητας  της ελληνικής οικονομίας. Η προσφυγή στο εκδοτικό προνόμιο θα δώσει λύσει σε πολλά προβλήματα ρευστότητας του τραπεζικού και του ασφαλιστικού  συστήματος  με τον ταυτόχρονο όμως κίνδυνο  του υπερπληθωρισμού.  Η έλλειψη αξιοπιστίας του τραπεζικού συστήματος σε συνδυασμό  με τις πληθωριστικές εξελίξεις θα προκαλέσει φυγή κεφαλαίων. Θετικές επιδράσεις θα υπάρξουν και στον τομέα της παραγωγικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας.  Η υποτίμηση θα συμβάλλει στην αύξηση του μεριδίου της παραγωγής των εμπορεύσιμων αγαθών σε βάρος των μη εμπορεύσιμων. Με άλλα λόγια ο τομέας των υπηρεσιών (εκτός τουρισμού) θα υποχωρήσει δίνοντας ζωτικό χώρο στους τομείς που θα παράγουν εξαγώγιμα αγαθά αλλά και  εγχώρια καταναλωμένα που άλλες εποχές θα ήταν εισαγόμενα.

Δυστυχώς μαγικές λύσεις για την ελληνική οικονομία δεν υπάρχουν. Στο σημείο που βρισκόμαστε οποιαδήποτε οικονομική πρόταση έχει θετικά και αρνητικά. Αν όμως συνεχίζουμε να υποκαθιστούμε την οικονομική επιχειρηματολογία με την ρητορική   φαυλότητα και την πολιτική επιπολαιότητα τότε μόνο αρνητικά μπορούμε να περιμένουμε.