Γιατί η επιμήκυνση για 50 χρόνια δεν αποτελεί λύση για το ελληνικό χρέος

Απ ότι φαίνεται η συζήτηση για το χρέος άνοιξε και αυτό είναι θετικό. Ελπίζουμε αυτή την φορά η συζήτηση για το χρέος να έχει σαν αποτέλεσμα ένα  διαφορετικό από τα προηγούμενα και η οποιαδήποτε αναδιάρθρωση να καταλήξει σε ένα χρέος που να μπορεί να εξυπηρετείται από τον προυπολογισμό.

Η πρόταση για την χρονική επιμήκυνση του χρέους για πενήντα χρόνια δεν αποτελεί λύση. Καταρχήν πρέπει να γίνει κατανοητό σε ποιο μέρος του χρέους αναφερόμαστε. Σ αυτό που έχει την κατοχή του το ΔΝΤ ή ΕΚΤ ή  ο EFSF ή οι άλλες κεντρικές τράπεζες ή αναφερόμαστε στα 31 δις που κυκλοφορούν ως ομόλογα αγγλικού δικαίου.

Δεδομένων των χαρακτηριστικών του ΔΝΤ και της ΕΚΤ αλλά και λαμβάνοντας υπόψη του γεγονότος ότι τα ομόλογα του αγγλικού δικαίου δύσκολα αλλάζουν αυτό που μένει είναι τα δάνεια του EFSF, ΔΝΤ και ΕΚΤ.  Βέβαια το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του χρέους  μέχρι το 2020 είναι δάνεια της ΕΚΤ και του ΔΝΤ. Θεωρώ λοιπόν δεδομένο ότι αυτοί οι οργανισμοί δεν θα δεχθούν την οποιαδήποτε μεταβολή των όρων του δανείου. Και αυτό γιατί τόσο η ΕΚΤ όσο και το ΔΝΤ εξαίρεσαν τα ομόλογά τους από τις προηγούμενες αναδιαρθρώσεις. Η ελάφρυνση του ελληνικού χρέους θα ήταν πραγματικά μεγαλύτερη αν είχαν συμπεριληφθεί και τα δάνεια των παραπάνω οργανισμών. Ιδιαίτερα για το ΔΝΤ θεωρώ ότι αυτή η πρόταση είναι αδιανόητη διότι το ΔΝΤ σύντομα μας αποχαιρετά και  και δεν έχει συμβεί ποτέ κάτι παρόμοιο στο παρελθόν

Αρα μένουν τα δάνεια του EFSF. Τα δάνεια αυτά σήμερα ανέρχονται προσεγγιστικά σε 133 δις ευρώ. Και λέω προσεγγιστικά διότι το ακριβές ποσό και την χρονική διάρθρωση ουδείς τα γνωρίζει μάλλον είναι θέμα μαντεψιάς. Τέλος πάντων ας υποθέσουμε ότι τα δάνεια του EFSF επεκτείνονται κατά 50 έτη.  Σύμφωνα με τα στοιχεία του γενικού λογιστηρίου του Κράτους οι πληρωμές των δανείων του EFSF ξεκινούν το 2023 και τελειώνουν το 2043. Η 50ετής μετάθεσή τους σημαίνει ότι θα ξεκινούν του 2073 και θα τελειώσουν το 2093.

Η λύση αυτή δεν βοηθάει σε κάτι την ελληνική οικονομία για δύο λόγους. Πρώτον  το πρόβλημα της πληρωμής των τοκοχρεωλυσίων το έχει η ελληνική οικονομία είναι μέχρι το 2020. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των δανείων οφείλονται στο ΔΝΤ και ΕΚΤ. Δεύτερον τα τοκοχρεωλύσια είναι σε τέτοια επίπεδα που χωρίς την πρόσβαση στις αγορές η οποιαδήποτε χρονική επιμήκυνση αποτελεί περισσότερο μια κίνηση δημοσίων σχέσεων παρά μια ουσιαστική παρέμβαση στο θέμα του χρέους. Μετά απ’ αυτά ας αελπίζουμε ότι οι υπόλοιπες προτάσεις που θα κατατεθούν για την επίλυση του προβλήματος του χρέους να αποτελούν μια ουσιαστική παρέμβαση και όχι μια κίνηση δημοσίων σχέσεων.

Oι προτάσεις για την αναδιάρθρωση (Αρθρο στην Real news)

Θα αξιολογήσουμε την κάθε πρόταση μόνο αν έχουμε διαμορφώσει μια δική μας πρόταση για την διαχείριση του χρέους.  Για την ανάπτυξη μιας πρότασης πρέπει να παρατεθούν τα πραγματικά στοιχεία για την δομή και την διάρθρωση του σημερινού χρέους.   Παράλληλα πρέπει να ξεκινήσει μια ουσιαστική συζήτησης για τις προτεινόμενες προτάσεις της ελληνικής πλευράς.

Με τις δύο αναδιαρθρώσεις του ελληνικού χρέους που πραγματοποιήθηκαν τον  Μάρτιο και τον Δεκέμβριο του 2012 μεταβλήθηκε η διάρθρωση του χρέους. Πραγματοποιήθηκε μια τεράστια μεταφορά χρέους από τον ιδιωτικό τομέα σε ΕΚΤ, ΔΝΤ, κεντρικές τράπεζες και Κράτη. Σήμερα τα ομόλογα του ιδιωτικού τομέα ανέρχονται σε 32 δισ ευρώ περίπου το 1/9 αυτών που υπήρχαν πρίν το 2012. Αυτά τα αναφέρω για να γίνει αντιληπτό ότι η οποιαδήποτε αναδιάρθρωση πλέον δεν αφορά ομόλογα αλλά το μεγαλύτερο  ποσοστό καταγεγραμμένα χρέη.

Τα παραπάνω αποτελούν ένα μέρος του προβλήματος το άλλο μέρος έχει να κάνει με την κοινή διαπίστωση ότι το ελληνικό χρέος  είναι μη διαχειρίσιμο αν κρίνει κανείς από τα τοκοχρεωλύσια που πρέπει να αποπληρώνονται από τον προυπολογισμό. Δυστυχώς και οι δύο αναδιαρθρώσεις ήταν αναποτελεσματικές εφ’όσον το τελικό κόστος τους (νέα ομόλογα+κόστος ανακεφαλαιοποίησης τραπεζών, ασφαλιστικών ταμείων) ήταν μεγαλύτερο από το όφελος που προκάλεσαν και αυτό είναι το συμπέρασμα του συνόλου των ερευνητικών εργασιών.

Τα προηγούμενα προσφέρουν πολύτιμα συμπεράσματα για την διαμόρφωση των προτάσεων. Η χρονική επιμήκυνση χωρίς πρόσβαση στις αγορές δεν θα έχει κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα   στην ελάφρυνση του χρέους.

Για την ουσιαστική ελάφρυνση πρέπει να γίνει ένας συνδυασμός μερικής διαγραφής και συγκεκριμένων παρεμβάσεων όπως η αναδρομική μείωση του επιτοκίου δανεισμού από ΕΚΤ, κεντρικές τράπεζες και EFSF στο επίπεδο του euribor. H τιμή αγοράς πολλών απ αυτά τα ομόλογα που έχουν στην κατοχή σε πολλές περιπτώσεις ανέρχεται στο 65% της ονομαστικής αξίας.

Μείωση του επιπέδου των διακρατικών δανείων  στο επίπεδο του euribor.

Επαναγορά ομολόγων στις τρέχουσες τιμές και αποδόσεις από τα χρήματα των αποκρατικοποιήσεων.

Υλοποίηση της απόφασης του eurogroup (Φεβρ. 2012) για την επιστροφή των κερδών από τις κεντρικές τράπεζες και ΕΚΤ.

Όλα τα παραπάνω θα μπορούσαν να αποτελέσουν  μέρος των εθνικών προτάσεων για την βιωσιμότητα του χρέους   ή θα μπορούσαν να διατυπωθούν κάποιες άλλες προτάσεις. Σε καμμία περίπτωση όμως δεν πρέπει να εκχωρήσουμε (όπως κάναμε στις δύο προηγούμενες περιπτώσεις) την αποκλειστική δυνατότητα διατύπωσης προτάσεων στους δανειστές μας.  Δεδομένου ότι η σημερινή μη βιωσιμότητα του χρέους είναι αποτέλεσμα σχεδιασμού και πολιτικών τόσο των ελληνικών κυβερνήσεων όσο και ΔΝΤ και ΕΚΤ.

Γιατί πρέπει να ξεκινήσει τώρα η συζήτηση για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους.

Η πορεία του ελληνικού χρέους και η δυνατότητα εξυπηρέτησής του ταυτίζεται με την κρίση στην ελληνική και την ευρωπαική οικονομία. Παρ όλες τις δύο  αναδιαρθρώσεις το ελληνικό χρέος συνεχίζει να μην είναι εξυπηρετίσιμο από τον κρατικό προυπολογισμό και πλέον να καθίσταται αναγκαία η τρίτη αναδιάρθρωσή του. Κυριότερος λόγος αποτυχίας αποτέλεσε η ελλειπής (αυτός είναι ο πιο ήπιος χαρακτηρισμός) προετοιμασία της κάθε αναδιάρθρωσης.  Στην Ελλάδα περισσότερο και στην ευρωζώνη λιγότερο  το θέμα της αναδιάρθρωσης και της συζήτησης για τις προϋποθέσεις επιτυχίας της αναδιάρθρωσης είναι ένα από τα πολλά οικονομικά ταμπού. Η λέξη αναδιάρθρωση  αποτελούσε απαγορευμένη λέξη και στις δύο αναδιαρθρώσεις μέχρι και  την προηγούμενη μέρα της αναδιάρθρωσης. Μάλιστα προηγούμενος υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών είχε απειλείσει  με προσφυγή στην δικαιοσύνη προκειμένου να απαγορεύσει την συζήτηση για την αναδιάρθρωση του χρέους. Τα αποτελέσματα αυτής της τακτικής είναι γνωστά  και δεν χρειάζεται  να επανέλθουμε. Χρειάζεται όμως να επισημάνουμε ότι αυτή την φορά  ίσως θα χρειαζόταν να υιοθετήσουμε μια διαφοροποιημένη τακτική μια και η προηγούμενη δεν μας οδήγησε σε κάτι βιώσιμο. Δηλαδή πρέπει να προετοιμάσουμε τις ελληνικές προτάσεις για το πώς  θα μπορούσε να λάβει χώρα  μια ενδεχόμενη  αναδιάρθρωση. Σε καμμία περίπτωση αυτό δεν μπορεί να ερμηνευθεί  ως μονομερής ενέργεια  από τους ευρωπαίους εταίρους και πιστωτές μια και αποτελεί πρόταση διαλόγου μια και για αυτή την σπουδή συντρέχουν   κάποιοι  λόγοι. Πολύ περισσότερο τώρα που σημαντικό μέρος του χρέους είναι κρατικό και απαιτεί ιδιαίτερη μεταχείριση. 

Στην τρέχουσα συγκυρία η διεθνής αγορά ομολόγων βρίσκεται σε μια σημαντική καμπή. Συνεχίζει να υποεκτιμά κινδύνους που σε άλλες εποχές ζητούσε πολύ μεγαλύτερες αποζημιώσεις. Ας σκεφτεί κανείς ότι στα εταιρικά ομόλογα υψηλού ρίσκου οι αποδόσεις το 2008 ήταν 23% σήμερα βρίσκεται στο 5,6% και των αναδυόμενων κρατών έχουν υποχωρήσει από το 6% το 2008 στο 2,6% σήμερα. Δεδομένου όμως του κύκλου των αγορών  αναμένουμε κάποια στιγμή αυτή  η ‘καλή’ εποχή να σταματήσει και οι αγορές να υιοθετήσουν διαφορετική προοπτική και προσδοκίες. Τότε θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να συζητήσει κανείς αλλά και να αποσπάσει υποσχέσεις για την αναδιάρθρωση ενός χρέους ύψους 320 δις ευρώ.  Η καλή συγκυρία ενισχύεται και από το γεγονός ότι η FED συνεχίζει την αγορά ομολόγων και την πολιτική της νομισματικής χαλάρωσης  την οποία όπως ανακοίνωσε ο Ben Bernake  στην συνέντευξη τύπου την 22/5/2012  θα περιορίσει στις  αρχές του 2014. Και τότε ίσως είναι η στιγμή που θα αλλάξει η στάση των αγορών απέναντι στα κρατικά χρέη.

Εκτός από την ευνοϊκή διεθνή συγκυρία υπάρχουν όμως και κάποιοι λόγοι που επιβάλλονται από τις εσωτερικές οικονομικές εξελίξεις. Η  ελληνική οικονομία βρίσκεται σε ένα κομβικό σημείο  όπου η αβεβαιότητα της Χώρας και το συστημικό ρίσκο συνεχίζουν να είναι υψηλά  και αυτό να  επισκιάζει την οποιαδήποτε απόφαση για επένδυση  καθιστώντας αδύνατη την ανάπτυξη. Αν η ελληνική οικονομία καταγράψει και το 2013 ύφεση του επιπέδου -5%  τότε  το 2014  θα ξεκινήσει με αρνητικούς οιωνούς με αποτέλεσμα να ακυρώνονται οι προϋποθέσεις επιτυχίας  του προγράμματος του Δεκεμβρίου του 2012.  Τότε για άλλη μια φορά  ο προβληματισμός για την πορεία της ελληνικής οικονομίας θα κορυφωθεί εκτοξεύοντας τα spreads και τα  cds στα ύψη.  Σ αυτή την περίπτωση το αποτέλεσμα θα είναι για μια ακόμη φορά  να οδηγηθούμε από τις εξελίξεις των αγορών κάνοντας μια ακόμα αποτυχημένη αναδιάρθρωση.

--

Η νέα συμφωνία

Η νέα συμφωνία θα επιφέρει μείωση τόκων κατά 5 δις ευρώ το 2012.

Το χρέος εξακολουθεί να είναι μη βιώσιμο.

Οι τόκοι υπολογίζονται σε περίπου 12 δις  ευρώ ή 5,2% του ΑΕΠ.

Καμία χώρα δεν μπορεί να επιβιώσει με τέτοιο κόστος  εξυπηρέτησης δανεισμού διότι χρειάζεται ανάπτυξη μεγαλύτερη του 4%!

Άρα θα χρειαστεί νέο haircut το οποίο δεν μπορεί να γίνει  γιατί η δικαιοδοσία των ελληνικών ομολόγων θα μεταφερθεί στα αγγλικά δικαστήρια.

Mετά το δημοψήφισμα

Όπως έχουν διαμορφωθεί τα πράγματα εκτιμώ ότι οποιοδήποτε και να είναι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος το σενάριο της χρεοκοπίας φαντάζει αναπόφευκτο.

Οι αποφάσεις της 26ης Οκτωβρίου ακυρώνονται ουσιαστικά στην πράξη. Είναι λογικό τόσο οι τράπεζες όσο και οι Χώρες μέλη της ΟΝΕ θα αρνηθούν να συμμετάσχουν και να συνεισφέρουν σε ένα σχέδιο που μπορεί και να μην επικυρωθεί από τον ελληνικό λαό. Ακόμα και αν επικυρωθεί η δανειακή συμφωνία του Οκτωβρίου στα μέσα Ιανουαρίου η αναβολή της εφαρμογής θα έχει προκαλέσει την ουσιαστική ακύρωσή της. Για νέα συμφωνία ούτε λόγος. Το πλήγμα αξιοπιστίας που δέχτηκε η ελληνική οικονομία με την απόφαση του δημοψηφίσματος πιστεύω ότι θα απομακρύνει αρκετά την εύρεση κάποιας λύσης για το χρέος. Τα αδιέξοδα της κρίσης του χρέους της Ελλάδος πολλαπλασιάζονται και πληθαίνουν. Δημιουργείται όμως μεγάλος προβληματισμός πλέον για την συμμετοχή της Ελλάδος στην ΟΝΕ. Πλέον είναι αρκετά δύσκολο να απασχολήσουμε πάλι την ΟΝΕ με το ελληνικό χρέος και να διαμορφώσουμε πολιτικές για την αντιμετώπιση των ελληνικών οικονομικών προβλημάτων. Πιστεύω ότι το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα την Ευρώπη θα την απασχολήσει το τεράστιο πρόβλημα που λέγεται Ιταλία και ιταλικό χρέος που ανέρχεται σε 1,8 τρις ευρώ. Δεν θα υπάρξει χρόνος πλέον για το ελληνικό χρέος.

Ο Αυγουστος των Ειδήσεων

Oταν ο  Ουμπέρτο Εκο δήλωνε ότι τον Αύγουστο δεν υπάρχουν νέα προφανώς δεν είχε στο μυαλό του την ελληνική οικονομία. Για πρώτη φορά τον Αύγουστο τα νέα ήταν καθοριστικά για τις εξελίξεις των επόμενων μηνών. Τον Αύγουστο καταλάβαμε πλέον ότι η ευρωπαική αλληλεγγύη και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι  μια ιδέα η οποία σχετίζεται μόνο με την ανάπτυξη και τις καλές εποχές. Στις οικονομικές κρίσεις ή στις κρίσεις χρέους αντικαθίσταται από την απλή τραπεζική και χρηματοπιστωτική  σχέση. Το Αύγουστο ή μάλλον την επομένη της 21^ης  Ιουλίου σταμάτησαν τα πανηγύρια. Λίγα 24ωρα μετά την σύνοδο Κορυφής και το περίφημο σχέδιο διάσωσης  καταλάβαμε ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα είχαμε εγκλωβιστεί από μια ρητορική επιπολαιότητα και πλημμελή γνώση της αγοράς ομολόγων, χάσαμε πολύτιμο χρόνο και τώρα πια τα δύσκολα είναι μπροστά μας. Ξοδέψαμε πολύτιμο χρόνο να προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε το περίφημο ‘επιλεκτική χρεοκοπία’. Αγνοήσαμε το μάθημα των διεθνών αγορών  που προήλθε από την Αργεντινή το καλοκαίρι του 2001 ότι επαναγορές και ανταλλαγές ομολόγων  που είναι πλήρως προαιρετικές και εθελοντικές αποτυγχάνουν. Και αυτό γιατί οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων αυτή την εποχή είναι αρκετά μεγάλες. Αρα οι ανταλλαγές ομολόγων ή θα είναι αρκετά ακριβές για να γίνουν ή δεν θα έχουν συμμετοχή. Τέλος, καταλάβαμε τον Αύγουστο ότι  δύσκολα να αποφύγουμε την χρεοκοπία. Δυστυχώς ή ευτυχώς με την ρητορική φλυαρία και την απροσδιοριστία της οικονομικής πολιτικής είναι δύσκολο να αντιμετωπίσουμε την κρίση χρέους.

O Διονύσης Χιόνης στο δελτίο ειδήσεων του Alter (18/7/2011)

ΟΝΕ.. Ραντεβού τον Σεπτέμβρη

Ως πότε η Ευρώπη και η ΟΝΕ θα παραμένει απλός θεατής των οικονομικών εξελίξεων; Για περισσότερο από ένα χρόνο τώρα συζητά, διαβουλεύεται, συσκέπτεται αλλά δεν κατόρθωσε να δημιουργήσει ουσιαστικές δομές και μηχανισμούς αντιμετώπισης της κρίσης χρέους. Οι πρωτοβουλίες που έχουν ληφθεί μέχρι τώρα για την αντιμετώπιση της κρίσης έχουν ουσιαστικά την γερμανική σφραγίδα. Αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ευρωπαϊκή συνοχή δεν βρίσκεται (όπως πιστεύαμε) στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού αλλά εντός της Ε.Ε. και έχει να κάνει με την αδυναμία λήψης αποφάσεων.  Ακόμα σήμερα που κρίση χρέους απειλεί την Ιταλία και την Ισπανία οι μηχανισμοί της ΟΝΕ αναβάλλουν τις αποφάσεις τους για τον Σεπτέμβρη. Δεν ξέρω αν τον Σεπτέμβρη θα είναι αργά για την αντιμετώπιση του προβλήματος του χρέους για την ευρωζώνη αλλά σίγουρα θα είναι αργά για την ευρωπαϊκή συνοχή.

Συνέπειες και Επιπτώσεις από την Επαναδιαπραγμάτευση του Χρέους

Η χρεοκοπία ή η αναδιάρθρωση του χρέους είναι κάτι που δεν σχετίζεται με ανεπτυγμένες οικονομίες μια και έχουν περάσει περισσότερο από 40 χρόνια από τότε που χρεοκόπησε οικονομία ‘δυτικού’ τύπου. Προβλήματα που συνδέονται  με την αξιοπιστία και το αξιόχρεο της οικονομίας αλλά και τα αποτελέσματα στο βιοτικό επίπεδο απομάκρυναν αυτή την λύση από τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Βέβαια η συζήτηση για την αναδιάρθρωση των ελληνικών ομολόγων κορυφώνεται τον τελευταίο καιρό στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οσο και αν  τελικά οι αγορές είναι εκείνες που θα  αποφασίσουν  τι θα γίνει   πιστεύω ότι οφείλουμε να εξαντλήσουμε τα ανάλογα μέτρα πολιτικής  προκειμένου  να αποφευχθεί. Και αυτό διότι μέχρι σήμερα και σχεδόν ένα χρόνο από την εφαρμογή του μνημονίου  η ελληνική οικονομία δεν έχει παρουσιάσει κάποια σοβαρά επιτεύγματα στον τομέα των μεταρρυθμίσεων και της δημοσιονομικής σταθεροποίησης. Ετσι η αναδιάρθρωση του χρέους, σε συνεννόηση ή όχι με τους δανειστές μας, δεν μπορεί να λειτουργήσει σαν εγγύηση ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα δεν θα επαναληφθεί και δεν θα ξεκινήσει έτσι ένας φαύλος κύκλος αναδιαρθρώσεων του ελληνικού χρέους. Από την άλλη μεριά το ελληνικό τραπεζικό σύστημα συνεχίζει να αποτελεί τον μεγάλο ασθενή της ελληνικής οικονομίας και τον μόνιμο κρατικοδίαιτο εταίρο. Εχοντας  στην κατοχή του ομόλογα τα οποία ανέρχονται στα 60 δις ευρώ και με την ασθενή κεφαλαιουχική του βάση είναι σίγουρο ότι δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας υποχρεωτικής ανακεφαλαιοποίησης και αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου. Παρόλο που μέχρι σήμερα  δεν έχουμε μια πραγματική εικόνα των τραπεζών η οποία να προέρχεται  από την πραγματοποίηση πραγματικών τέστ αντοχής, ενσωματώνοντας τις επισφάλειες και τις χρηματοπιστωτικές εξελίξεις είναι σχεδόν βέβαιο  ότι δεν θα μπορέσουν να επανέλθουν στις αγορές  προκαλώντας με αυτόν τρόπο προβλήματα ρευστότητας στην οικονομία. Πρέπει  να  σημειωθεί ότι τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο δύσκολα αν σκεφτεί κανείς  ότι σημαντικός αριθμός μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζικών ομίλων (UBI Banca, Intessa Sanpaolo, Commerzbank κ.α.) προτίθενται να αναζητήσουν από τις κεφαλαιαγορές κεφάλαια  έτσι ώστε να ενισχύσουν την κεφαλαιουχική τους βάση και να ανταποκριθούν στις προϋποθέσεις της Βασιλείας 3.

Τα προβλήματα του τραπεζικού συστήματος είναι πολύ πιθανόν να προκαλέσουν μια συστημική κρίση με την μαζική απόσυρση των καταθέσεων και την κατάρρευση τραπεζών. Γεγονός  που θα προκαλέσει τραπεζικό πανικό και θα εξασθενίσει ακόμα περισσότερο τις ελληνικής τράπεζες. Το όλο σκηνικό μοιάζει με παιχνίδι με την φωτιά διότι ο τραπεζικός πανικός μπορεί να πυροδοτήσει ανεξέλεγκτες καταστάσεις στην ελληνική κοινωνία. Τα ασφαλιστικά ταμεία είναι μια άλλη παράμετρος που θα πλήξει η αναδιάρθρωση των ομολόγων μια και ένα σημαντικό μέρος των εισροών τους προέρχεται είτε από την ρευστοποίηση των ομολόγων είτε από τα κουπόνια.

Στην συνέχεια πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι η ελληνική οικονομία χρηματοδοτεί ένα σημαντικό μέρος του δημοσιονομικού της ελλείμματος με δανειακά κεφάλαια από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Η αναδιάρθρωση του χρέους με οποιαδήποτε μορφή μπορεί να επιφέρει μια σημαντική χρονική απομάκρυνση της Ελληνικής Δημοκρατίας από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Ετσι στην περίπτωση της αναδιάρθρωσης του χρέους θα υποχρεωθεί η Ελληνική Κυβέρνηση να ισοσκελίσει άμεσα τον κρατικό προϋπολογισμό με οριζόντιες περικοπές ελαστικών και ανελαστικών δαπανών.

Πρέπει να τονιστεί ότι σημαντικό μέρος των παραπάνω συνεπειών εξαρτώνται από την σύνθεση του χρέους. Η περίπτωση του ελληνικού χρέους είναι ξεχωριστή διότι το 90%   είναι ομόλογα σταθερού επιτοκίου σε ευρώ και τα δάνεια έχουν συναφθεί σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο. Επίσης μεγάλο μέρος του χρέους είναι συγκεντρωμένο σε περιορισμένο αριθμό χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Όπως και έχει όμως γίνεται κατανοητό από τα παραπάνω ότι τα οφέλη της αναδιάρθρωσης του χρέους στην συγκεκριμένη στιγμή θα εξανεμιστούν πολύ σύντομα  και σύντομα επίσης τα spreads θα επανέλθουν στις 1000 μ.β. Θα έχουμε επανέλθει λοιπόν στην πρότερη κατάσταση, ίσως και σε χειρότερη, έχοντας όμως  πλήξει αμετάκλητα την αξιοπιστία της ελληνικής οικονομίας.

Τα Οικονομικά της Χαρμολύπης

Τελικά δεν ξέρω αν πρέπει να πανηγυρίζουμε ή να θρηνούμε κάθε φορά που αποφασίζεται κάτι για την ελληνική οικονομία και το εξωτερικό χρέος. Αρχής γεννωμένης από το περίφημο πιστόλι, ένα χρόνο πριν, με το οποίο υποτίθεται θα αντιμετωπίζαμε τους κερδοσκόπους. Στην συνέχεια φέραμε τις σφαίρες κ.λ.π., κ.λπ. αλλά τελικά τα spreads κινούνται στις 900+ μ.β.     

Η τελευταία Σύνοδος αποφάσισε την μείωση του επιτοκίου κατά 100 μ.β. και την χρονική επιμήκυνση των δανείων. Αναμφισβήτητα αποφάσεις προς την θετική κατεύθυνση. Πρέπει όμως να γνωρίζουμε αν επιλύουν το πρόβλημα αυτές οι αποφάσεις ή μετά από κάποιους μήνες θα περιμένουμε κάποια άλλη απόφαση να μας σώσει. Ή να κάνω διαφορετικά την ερώτηση. Την επόμενη πενταετία (2011-2015) η ελληνική οικονομία θα χρειαστεί να αποπληρώσει σε τοκοχρεωλύσια το ποσό των 235 δις ευρώ. Επίσης οι συνολικές δημοσιονομικές δαπάνες (για μισθούς και συντάξεις, υγεία, παιδεία κ.λ.π.) θα ανέλθουν σε 270 δις περίπου. Επιπλέον τα φορολογικά έσοδα στην καλύτερη περίπτωση θα φθάσουν τα 290 δις. Αρα χρειάζεται να δαπανήσουμε 505 δις (=235+270) και θα εισπράξουμε 290 Τουτέστιν υπάρχει μια διαφορά 215 δις (=505-290). Τώρα, με τις αποφάσεις της Συνόδου εξοικονομούμε 6,5 δις ευρώ από την μείωση του επιτοκίου και 80 δις μετατίθενται για την μετά 2016 περίοδο. Συνεπώς υπάρχει η ανάγκη για επιπλέον 128,5δις=(215-80-6,5). Σ αυτό το κεντρικό ερώτημα της απλής αριθμητικής πρέπει να απαντήσουμε πριν χαρούμε.

… Και πάλι για την ανάπτυξη

 Η συζήτηση για την ανάπτυξη πρέπει κάποια στιγμή να αρχίσει να αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο. Οι γενικοί αφορισμοί και τα ξόρκια και ο ξύλινος πολιτικός λόγος μόνο ανάπτυξη δεν μπορούν να φέρουν τουναντίον αποπροσανατολίζουν την συζήτηση.  Σε εποχές δημοσιονομικής πειθαρχίας  και με μεγάλο εξωτερικό χρέος είναι εξαιρετικά δύσκολο να  περιμένουμε ένα μεγάλο αναπτυξιακό πακέτο υποστήριξης που θα μπορούσε να επανακινήσει την οικονομία. Δυστυχώς απ’ότι φαίνεται άλλο σχέδιο Μάρσαλ για την ελληνική οικονομία δεν πρόκειται να υπάρξει ιδιαίτερα από τους ευρωπαίους εταίρους. Αυτό που απομένει είναι τα  αναπτυξιακά μέτρα μη δημοσιονομικού κόστους. Και αποτελεί απορροίας  άξιο γιατί αυτά τα μέτρα δεν λαμβάνονται.

Δεν καταλαβαίνω τι κοστίζει ο περιορισμός της γραφειοκρατίας και η υποστήριξη της επιχειρηματικότητας. Δεν καταλαβαίνω γιατί αυτή την εποχή πρέπει να εξαντλήσουμε τις περιβαλλοντικές μας ευαισθησίες και να αποτρέπουμε έτσι την εξόρυξη του ορυκτού πλούτου ή την οικοδόμηση; Τέλος δεν μπορώ να καταλάβω  γιατί δεν  μπορούμε να διαπραγματευτούμε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εκκίνηση (επιτέλους) του ΕΣΠΑ χωρίς την εθνική συμμετοχή τα πρώτα δύο ή τρία χρόνια. Σε μια εποχή που τα πολλά πράγματα αλλάζουν στην ΟΝΕ γιατί δεν διαπραγματευόμαστε την εφαρμογή και την υποστήριξη συγκεκριμένων κλαδικών πολιτικών που θα μπορέσουν να αναδείξουν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ελληνικής οικονομίας.

 Θα έπρεπε να μας εξηγήσει κανείς για ποιο λόγο αναζητάμε φωτισμένους επενδυτές στο Ντουμπάι και δεν ενεργοποιούμε τις δεκάδες σε αναμονή επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα. Αυτά και άλλα πολλά θα μπορούσαν  να προκύψουν  ως μέτρα πολιτικής στην περίπτωση που ο δημόσιος διάλογος δεν ήταν παγιδευμένος αποκλειστικά στην εφαρμογή και στην διαχείριση των σταθεροποιητικών προγραμμάτων.

Οι προβλέψεις που κάνουν λόγο για επαναφορά της ελληνικής οικονομίας σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης το 2012 (σε λιγότερο από 10 μήνες δηλαδή)  είναι εξαιρετικά υπεραισιόδοξες και αβέβαιες. Το βέβαιο  είναι ότι το νέο πακέτο δημοσιονομικής  σταθεροποίησης και ο επικείμενος πληθωρισμός θα οδηγήσει την οικονομία σε μεγαλύτερη ύφεση και θα απογειώσει την  ανεργία. Τότε όμως θα είναι αργά για τέτοιες συζητήσεις.   

   

Μαθαίνοντας λάθος το μάθημα

H λύση της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο φαίνεται να είναι αναπόφευκτη.  Παρ’ όλες τις ηχηρές διαβεβαιώσεις για την αποφυγή της αναδιάρθρωσης του χρέους  οι αριθμοί είναι αμείλικτοι και μας προσγειώνουν  σε μια διαφορετική  πραγματικότητα.

Φαίνεται έτσι να κλείνει ένας κύκλος πολιτικής και αντίστοιχων μέτρων και να ξεκινάει ένας άλλος οποίος θα έχει και μεγαλύτερη διάρκεια. Και επειδή θεωρείται αυτονόητο ότι  η αναδιάρθρωση του χρέους   θα συνοδευτεί με μια δέσμη ακόμα πιο σκληρών μέτρων θα ήταν χρήσιμο να δούμε τα μαθήματα από την  προηγούμενη  εμπειρία του τελευταίου δωδεκαμήνου.   

Με αυτό τον τρόπο επανέρχεται ο δημόσιος διάλογος στο σημείο που είχε ξεκινήσει λίγο πριν την  εφαρμογή του μνημονίου με δύο κεντρικά ερωτήματα,  αφενός με ποιο τρόπο θα υλοποιηθούν τα μέτρα και αφετέρου ποιες θα είναι οι διαθέσιμες πολιτικές για την τροφοδότηση της ανάπτυξης. Δεδομένου ότι όλες οι βασικές αναπτυξιακές  παράμετροι της ελληνικής οικονομίας   βρίσκονται σε χειρότερη κατάσταση απ’ ότι ξεκινήσαμε (spreads, επενδύσεις,  παραγωγικότητα, AEΠ, απασχόληση, ξένες άμεσες επενδύσεις) η απάντηση στο δεύτερο σκέλος γίνεται ακόμα πιο επιτακτική.

Στο σημείο μηδέν η ώρα των αποφάσεων

Φαίνεται ότι φτάσαμε στο σημείο μηδέν. Στο σημείο που θέλαμε να αποφύγουμε και πιστέψαμε ότι αποφύγαμε το Μάιο του 2010 με την υπογραφή του Μνημονίου επανέρχεται δριμύτερο λίγους μήνες μετά. Θα ήταν περιττολογία να αναφερθούμε στα αίτια της κρίσης, γιατί το θέμα είναι ένα δώσουμε μια πειστική απάντηση στο ερώτημα αν μπορούμε να διαχειριστούμε το χρέος των επόμενων ετών. Το φάσμα της χρεοκοπίας πλέον δεν αποτελεί μια θεωρητική προσέγγιση, αλλά ένα υπαρκτό ενδεχόμενο. Όταν μια οικονομία φτάνει σε αυτό το σημείο, τότε ο δημόσιος διάλογος και η δημόσια συζήτηση «ανοίγει» όλα τα θέματα και με ρεαλισμό προσεγγίζει όλες τις εφικτές λύσεις. Ακόμα και η χρονική επιμήκυνση του χρέους η ή μερική περιστολή του δεν μπορεί να παρέχει μια μακροχρόνια και βιώσιμη λύση. Για τη διευκόλυνση αυτής της συζήτησης, είναι χρήσιμο να δούμε ποιο είναι το πλαίσιο διαλόγου.

Αναζητούνται ατμομηχανές της ανάπτυξης

Θέλω να πιστεύω ότι κεντρικός στόχος τόσο του μνημονίου όσο και των υπόλοιπων διαρθρωτικών μέτρων σε μεσομακροπρόθεσμο διάστημα είναι τελικά η ανάπτυξη. Οι πολιτικές της δημοσιονομικής σταθεροποίησης σε συνδυασμό με την υψηλή ανεργία αποτελούν ένα επώδυνο μεταβατικό στάδιο, μέχρις ότου η ελληνική οικονομία εισέλθει ξανά σε μια αναπτυξιακή τροχιά. Οι υπεύθυνοι της εφαρμογής του μνημονίου διαβεβαιώνουν ότι το 2012 η ελληνική οικονομία θα πετύχει ρυθμούς ανάπτυξης 1,1%. Για την τεκμηρίωση της παραπάνω πρόβλεψης καλό είναι να γνωρίζουμε με ποιον τρόπο διαμορφώθηκε η προστιθέμενη αξία, δηλαδή η αύξηση της αξίας των αγαθών που προκύπτουν από τη διαδικασία της παραγωγής στην ελληνική οικονομία τα τελευταία χρόνια.