Οι ελπίδες για ανάπτυξη

Η αλήθεια των αριθμών είναι σκληρή. Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου στην ελληνική οικονομία τον τελευταίο χρόνο μειώθηκαν κατά 10,5%. Οι επενδύσεις δηλαδή σε μηχανήματα, κτήρια και γενικότερα πάγια περιουσιακά σημείωσαν σημαντική μείωση. Το ερώτημα που προκύπτει είναι από πού θα προέλθει η ποθούμενη ανάπτυξη και οι νέες θέσεις εργασίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι ένας άλλος τομέας που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει την αναπτυξιακή διαδικασία είναι το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων. Για δημοσιονομικούς λόγους και αυτό μειώθηκε και μειώνεται κατά σημαντικά ποσά. Πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμα και αν οι επενδύσεις αυξηθούν χρειάζεται περισσότερο από δεκαοκτώ μήνες χρόνο προκειμένου αυτές οι επενδύσεις να λειτουργήσουν και να γίνουν παραγωγικές δραστηριότητες. Επομένως το πιο πιθανό είναι ότι και το 2012 η ύφεση θα ξεπεράσει το 4% παρά τις κατά καιρούς διαβεβαιώσεις για το αντίθετο.  Απ ότι φαίνεται έχουμε εναποθέσει πολλές ελπίδες στον τουρισμό. Όμως ο κλάδος αυτός της οικονομίας συνεισφέρει περίπου 15% στην διαμόρφωση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Οσο αυξημένη και είναι η τουριστική κίνηση δεν θα μπορέσει να επηρεάσει σημαντικά την μεγάλη ύφεση και έτσι οι ελπίδες για ανάπτυξη θα αποδειχθούν για άλλη μια φορά αίολες.

H Aναπτυξιακή Διέξοδος

Κάθε φορά που φτάνει η ώρα να πάρουμε την επόμενη δόση βοήθειας μας πιάνουν εφήμερες τύψεις για όσα δεν κάναμε το διάστημα που πέρασε από την προηγούμενη. Κατόπιν επινοούμε νέες πηγές εσόδων, προτείνουμε ρηξικέλευθες τομές στην περιστολή των δαπανών, κλείνουμε  πονηρά το μάτι στην τρόικα για ακόμη μεγαλύτερη φορολόγηση, και βεβαία  ξεπουλάμε. Μόνο που εδώ και αρκετό καιρό οι υποσχέσεις αυτές φαντάζουν τουλάχιστον ανέφικτες.

Που τελειώνει αυτή η κατρακύλα; Αν μας χαρίσουν όλο το χρέος θα μας ξεφορτωθούν οριστικά; Δυστυχώς, η απάντηση είναι φυσικά όχι. Γιατί πολύ απλά υπάρχει και το έλλειμμα συνεπώς και η ανάγκη για νέα δανεικά. Η περιοριστική πολιτική λιτότητας, η επενδυτική και επιχειρηματική εσωστρέφεια και η άνευ προηγούμενου καταρράκωση της ψυχολογίας δεν μπορεί να είναι η λύση. Όταν η συζήτηση φτάνει σ’ αυτό το σημείο πάντα γίνεται επίκληση του σύγχρονου από μηχανής θεού που λέγεται ανάπτυξη.  

Οι βασικοί άξονες που οφείλει να λάβει υπόψη ένα επιτυχημένο αναπτυξιακό σχέδιο, χωρίς φυσικά να αποκλείονται και άλλοι, είναι οι παρακάτω.

Δημόσιες Επενδύσεις. Η πλέον ιστορικά καταξιωμένη συνταγή (από το 1933) για την ενεργοποίηση μιας λιμνάζουσας οικονομίας.  

Κλαδικές στοχευόμενες πολιτικές. Σε άμεση σχέση με τον ανωτέρω άξονα, αποτελεί προϋπόθεση επιλογής για τις δημόσιες επενδύσεις.  Αυτό λέγεται συγκριτικό πλεονέκτημα και οι τομείς της οικονομίας που κρίνεται ότι το έχουν  πρέπει να λάβουν τον κύριο όγκο της κρατικής συνδρομής.

ΕΣΠΑ, κρατικές ενισχύσεις. Βραχίονας υλοποίησης της κλαδικής πολιτικής και σημαντική ένεση ρευστότητας στην αγορά.

Ξένες άμεσες επενδύσεις. Από τις πλέον καθοριστικές σε συμβολή επιλογές, καθόσον αφόρα φρέσκα και δυναμικά κεφάλαια που δημιουργούν προστιθέμενη αξία στην οικονομία και νέες διατηρήσιμες θέσεις εργασίας.

Φορολογική πολιτική. Κινητοποίηση της επιχειρηματικότητας σημαίνει διαμόρφωση ευνοϊκού περιβάλλοντος για νέες επενδύσεις. Τα δραστήρια κεφάλαια ανά τον κόσμο βλέποντας ευνοϊκούς ορούς και σε συνδυασμό με τις ευκαιρίες που αναδεικνύονται δεν θα μείνουν αδιάφορα.  Τα πρώτα χρόνια και μέχρι κάποιο ύψος κύκλου εργασιών η φορολογία και οι σχέσεις με την εφορία πρέπει να γίνουν αυτό που έπρεπε ήδη να ήταν, αποκλειστικά κοινωνικές.

Τόνωση της ενεργούς ζήτησης. Με αυτό το κλίμα στην αγορά, δεν υπάρχει ούτε ένας ιδιώτης επιχειρηματίας σήμερα που σκέπτεται να προχωρήσει σε μια νέα επένδυση ή ακόμη και σε επέκταση μιας υφιστάμενης. Η δημόσια κατανάλωση δεν αρκεί από μόνη της να καλύψει το κενό που δημιουργείται. Η υγιής ζήτηση μπορεί να προέλθει μόνο από τον ιδιωτικό τομέα. Τόσο μέσω επενδύσεων όσο και κατανάλωσης. Με τις ιδιωτικές επενδύσεις έχουμε ασχοληθεί όλοι και είναι πολύ σημαντικές, με την ιδιωτική κατανάλωση σχεδόν κανείς. Η τόνωση των χαμηλών εισοδηματικών τάξεων, με αυξήσεις σε μισθούς μέχρι 1200 ή και 1500 ευρώ ανάλογα με τα προστατευόμενα μέλη, είναι μια καθοριστική επιλογή για την τόνωση της ζήτησης. Σε αυτά τα επίπεδα, που η οριακή ροπή για κατανάλωση είναι πολύ υψηλή, τα επιπλέον χρήματα δεν κινδυνεύουν να βρεθούν στις θυρίδες των τραπεζών ή σε λογαριασμούς στην Ελβετία. Ο προορισμός τους είναι η κάλυψη των καθημερινών αναγκών των νοικοκυριών που θα οδηγήσει αναπόφευκτα και στην πολυπόθητη αύξηση του τζίρου στην αγορά.

Τις παλιές καλές εποχές, αποφάσεις και επιλογές όπως αυτές ήταν αποκλειστικά δική μας ευθύνη και δικαιοδοσία. Σήμερα, έτσι όπως τα καταφέραμε, θα χρειαστεί και κάποιου είδους συνεννόηση-άδεια από το δίπολο που ορίζει τις οικονομικές τύχες της χώρας, Ευρωπαϊκή Ένωση και τρόικα. Το πιο πιθανό είναι ότι θα τους βρούμε θετικά διακείμενους. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι για να αποδώσουν τα αναπτυξιακά μέτρα χρειάζεται χρόνος, που για τους έξω μεταφράζεται σε νέα περίοδο χάριτος και χαλάρωση των όρων του μνημονίου. Καθόσον, η αξιοπιστία μας δεν διανύει και την καλύτερη της εποχή, πρώτα θα πρέπει να πάρουμε κάποια μέτρα μόνοι μας, απ΄ το υστέρημα μας, ώστε να καταστούμε πειστικοί και μετά θα ακολουθήσει η έξωθεν αρωγή. Αυτή η ρήση του Κολοκοτρώνη από 1821 «ότι κάμωμεν μόνοι μας» ακόμη μας στοιχειώνει. 

Σκέψεις για την μείωση των φορολογικών συντελεστών

Γιάννης Πραγγίδης
Λέκτορας Δ.Π.Θ.

 Η μείωση του ελλείμματος και του χρέους της ελληνικής οικονομίας αποτελεί αδιαμφισβήτητο στόχο της οικονομικής πολιτικής. Σε μια περίοδο μετά την κρίση του 2008 όπου οι περισσότερες χώρες της ευρωζώνης οδηγήθηκαν σε αύξηση του χρέους τους για να τονώσουν την ενεργό ζήτηση τους, η ελληνική οικονομία ήταν εκ των προτέρων αναγκασμένη να περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες και παράλληλα να αυξήσει τα δημόσια έσοδα της εξαιτίας του υπέρογκου χρέους της.

Τα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής είναι συγκεκριμένα και ταξινομούνται ανάλογα με το πεδίο εφαρμογής τους, για παράδειγμα δημόσια κατανάλωση, μεταβιβαστικές πληρωμές, φορολογία. Αυτό το οποίο δεν είναι συγκεκριμένο είναι τα αποτελέσματα τα οποία έχει κάθε ένα μέτρο. Το ζητούμενο δηλαδή είναι πως μπορούμε να επιτύχουμε το στόχο μας με το μικρότερο δυνατό αρνητικό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα για την πραγματική οικονομία.

Τα κυριότερα σημεία του προγράμματος σταθερότητας είναι η μείωση της δημόσιας κατανάλωσης, η μείωση των δημοσίων επενδύσεων και η αύξηση των έμμεσων φόρων.

Σε διάφορες μελέτες τους η Ευρωπαϊκή Κεντρική τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, για το σύνολο των χωρών της Ευρωζώνης καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η μείωση των δημοσίων δαπανών έχει μεγαλύτερο αρνητικό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν από ότι η αύξηση των φορολογικών συντελεστών με σχέση περίπου 1 προς 3. Αυτό όμως αφορά το σύνολο των χωρών της Ευρωζώνης χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε χώρας.

Η Ελλάδα η οποία παρουσίαζε υψηλά ποσοστά δημόσιας κατανάλωσης και δημοσίων επενδύσεων ως ποσοστό του Α.Ε.Π είχε ως αποτέλεσμα να εκτοπίσει τον ιδιωτικό τομέα συρρικνώνοντας παράλληλα τη φορολογική βάση και άρα τα έσοδα από τη φορολογία.

Σε μια μελέτη του Ι.Ο.Β.Ε για την ελληνική οικονομία παρουσιάζονται τα εξής αποτελέσματα. Η μείωση των δημοσίων δαπανών έχει τα μικρότερα περιοριστικά αποτελέσματα τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα σε σχέση με την αύξηση των φορολογικών συντελεστών. Πιο συγκεκριμένα, οι προσωπικοί φόροι και οι φόροι κατανάλωσης επιδρούν σημαντικά στην περιστολή του Α.Ε.Π και παράλληλα δημιουργούν συνθήκες ανισορροπίας και στην αγορά εργασίας.

Αυτό το οποίο προκύπτει είναι ότι η μείωση των φορολογικών συντελεστών παράλληλα με μια έστω ισόποση μείωση της δημόσιας κατανάλωσης μπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσματα στην επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας σε σύντομο χρονικό διάστημα. Χρειάζεται λοιπόν το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων να μειωθεί αλλά να κατευθυνθεί σε στοχευμένες δράσεις όπως είναι η ενίσχυση της έρευνας και ανάπτυξης. Η μόνιμη μείωση των φορολογικών συντελεστών θα αυξήσει άμεσα την κατανάλωση και τις επενδύσεις μέσω του αποτελέσματος του πλούτου. Η διαδικασία αυτή γίνεται ακόμη πιο αποτελεσματική μέσα σε ένα περιβάλλον σταθερών ονομαστικών επιτοκίων. Διότι όταν δεν υπάρχει η αντίθετη πολιτική για αναγκαστική μείωση του πληθωρισμού το πραγματικό επιτόκιο θα μειωθεί ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τις επενδύσεις και ως συνέπεια την φορολογική βάση άρα και τα κρατικά φορολογικά έσοδα.